Nga Arsa Bushi
Kur konsiderohet dikush i rritur? Në moshën 18-vjeçare? Kur merr patentën e makinës? Kur largohet nga shtëpia, fiton paratë e veta dhe papritur është vetë përgjegjës për gjithçka? Apo të qenit i rritur nuk është aspak çështje moshe?
Unë mendoj se shumë shpesh e lidhim të qenit i rritur me gjëra që mund të dallohen nga jashtë. Të punosh, të kesh një banesë, të paguash faturat. Sigurisht, të gjitha këto janë gjëra që lidhen
me rritjen dhe pjekurinë. Por ato nuk tregojnë aspak se sa i rritur është në të vërtetë një njeri. Për mua, të qenit i rritur fillon mbi të gjitha aty ku njeriu merr përgjegjësi për veten dhe për të tjerët.
Të jesh i rritur nuk do të thotë të dish gjithçka
Si fëmijë, ndoshta mendojmë se të rriturit kanë një përgjigje për çdo gjë. Ata e dinë se si funksionon jeta, marrin vendimet e duhura dhe zakonisht e dinë se çfarë duhet bërë. Sa më shumë rritem, aq më shumë kuptoj se kjo nuk është aspak e vërtetë. Edhe të rriturit bëjnë gabime. Ata kanë dyshimet e tyre, ndonjëherë ndihen të mbingarkuar,
marrin vendime të gabuara ose nuk e dinë se si do të vazhdojnë më tej. Ndoshta pikërisht kjo është pjesë e të qenit i rritur: të mos dish gjithçka, por gjithsesi të marrësh përgjegjësi për vendimet e tua.
Prandaj, për mua, një njeri nuk duket automatikisht i rritur vetëm sepse është më i madh në moshë. Dikush mund të jetë 40 vjeç dhe megjithatë të mos jetë i gatshëm të pranojë gabimet e veta. Në të njëjtën kohë, një 16-vjeçar mund të jetë çuditërisht më i reflektuar dhe të marrë përgjegjësi për sjelljen e tij.
Të pranosh gabimet në vend që të duash gjithmonë të kesh të drejtë Për mua, pjesë e të qënit i rritur është edhe aftësia për të pranuar gabimet. Është e lehtë të thuash: “Unë kisha të drejtë.” Shumë më e vështirë është të thuash: “Gabova.” Sipas mendimit tim, të jesh i rritur nuk do të thotë të marrësh gjithmonë vendimin e duhur. Do të
thotë të jesh në gjendje të përballosh pasojat e një vendimi të gabuar dhe të mësosh diçka prej tij. Kjo përfshin edhe të kërkosh falje kur ke lënduar dikë. Jo vetëm sepse dikush të kërkon ta bësh këtë, por sepse e kupton pse veprimi yt e ka lënduar personin tjetër.
Të jesh i rritur do të thotë edhe t’i kuptosh njerëzit e tjerë
Një pikë tjetër është empatia. Ne jetojmë vazhdimisht me njerëz të tjerë. Në shkollë, në familje, në rrethin e miqve ose më vonë në punë. Gjatë kësaj kohe, gjithmonë do të ketë situata në të cilat njerëzit e tjerë
mendojnë ose ndihen ndryshe nga ne. Prandaj, për mua, të jesh i rritur do të thotë edhe të mos thuash menjëherë: “Ti e ke gabim”, vetëm sepse dikush ka një mendim ndryshe. Mund të kesh një mendim tjetër dhe, megjithatë, të përpiqesh të kuptosh pse dikush mendon në atë mënyrë. Kjo nuk do të thotë se duhet të pranosh çdo mendim. Por midis “Jam dakord me ty” dhe “Nuk dua të të dëgjoj fare” ekziston një dallim i madh.
Ndoshta pavarësia nuk është gjëja më e rëndësishme
Kur flasim për të rriturit, shumë njerëz mendojnë fillimisht për pavarësinë. Sigurisht, është e rëndësishme të bëhesh i pavarur. Por mendoj se shpesh nënvlerësohet pavarësia emocionale. Me këtë dua të them se nuk ke nevojë vazhdimisht për miratimin e njerëzve të tjerë për të ditur se kush je. Lejohet të të ndikojnë të tjerët. Në fund të fundit, miqtë, familja dhe përvojat na formojnë. Por në një moment duhet të fillosh ta pyesësh veten: Çfarë mendoj unë në të vërtetë? Çfarë dua? Cilat vlera janë të rëndësishme për mua? Dhe ndonjëherë të jesh i rritur do të thotë edhe të marrësh një vendim, edhe pse njerëzit e tjerë nuk e kuptojnë. Por a duhet të jesh gjithmonë i fortë për këtë?
Jo. Madje, mendoj se është një ide mjaft e gabuar për të qenit i rritur që duhet të dukesh gjithmonë i fortë.
Edhe të rriturit lejohen të jenë të trishtuar. Ata lejohen të kenë frikë. Lejohen të kenë nevojë për ndihmë. Lejohen të thonë: “Nuk e di si të vazhdoj më tej.” Ndoshta është madje një shenjë pjekurie të pranosh se diçka nuk mund ta përballosh i vetëm. Sepse të pranosh ndihmë nuk do të thotë automatikisht të jesh i dobët ose i varur nga të tjerët.
Ndonjëherë do të thotë thjesht të njohësh kufijtë e tu. Pra: Kur konsiderohet dikush i rritur? Dikush nuk bëhet i rritur në një ditëlindje të caktuar. Ndoshta kjo ndodh në shumë momente të vogla: Kur për herë të parë e pranon vërtet një gabim tëndin. Kur i kërkon falje dikujt. Kur merr vetë një vendim të vështirë. Kur kupton se prindërit e tu nuk kanë përgjigje për gjithçka. Kur fillon të marrësh përgjegjësi për jetën tënde. Dhe ndoshta edhe në moshën 30, 40 apo 60 vjeç njeriu vazhdon të bëhet gjithnjë e më i rritur. Për mua, të qenit i rritur nuk do të thotë t’i kesh të gjitha nën kontroll. Përkundrazi, do të thotë ta marrësh veten dhe të tjerët seriozisht, të marrësh përgjegjësi, të mësosh nga gabimet dhe, megjithatë, të mbetesh i hapur ndaj faktit se ende nuk di gjithçka.
*Arsa Bushi, gazetare e të rinjve të çuditshëm
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
