Mendja dhe trupi nuk funksionojnë si dy sisteme të ndara. Përkundrazi, ato komunikojnë vazhdimisht dhe ndikojnë te njëri-tjetri. Një nga shembujt më të dukshëm të kësaj marrëdhënieje është lidhja mes trurit dhe sistemit tretës.
Mjafton të mendojmë për një situatë të rëndësishme: para një provimi, një interviste pune apo një lajmi të papritur, mund të ndiejmë “flutura në stomak”, dhimbje barku, të përziera ose nevojë të menjëhershme për të shkuar në tualet. Këto reagime nuk janë imagjinare. Sistemi tretës është jashtëzakonisht i ndjeshëm ndaj ndryshimeve emocionale dhe ndaj stresit. Pikërisht këtu merr kuptim ajo që mund ta quajmë “tretje mendore”: mënyra se si përpunojmë përvojat, emocionet dhe mendimet tona mund të ndikojë edhe në mënyrën se si ndihet dhe funksionon trupi.
Truri dhe zorrët: një komunikim në dy drejtime
Vitet e fundit, kërkimet mbi boshtin tru–zorrë kanë treguar se ekziston një komunikim i vazhdueshëm ndërmjet sistemit nervor dhe aparatit tretës. Zorrët përmbajnë një rrjet të gjerë nervor, të njohur si sistemi nervor enterik, i cili kontrollon shumë nga proceset që lidhen me tretjen. Për këtë arsye, zorrët janë quajtur shpesh në mënyrë metaforike “truri i dytë”. Megjithatë, ky term nuk do të thotë se zorrët funksionojnë plotësisht të shkëputura nga truri. Përkundrazi, ato komunikojnë vazhdimisht përmes një rrjeti kompleks nervor, hormonal dhe biokimik. Kjo marrëdhënie është e dyanshme: stresi dhe gjendja emocionale mund të ndikojnë në funksionimin e zorrëve, ndërsa shqetësimet e vazhdueshme gastrointestinale mund të ndikojnë në humor, energji dhe mirëqenien psikologjike.
Çfarë ndodh kur nuk “i tresim” përvojat?
Në gjuhën e përditshme themi se duhet të “përpunojmë” një ngjarje, të “kapërcejmë” një humbje apo të “çlirohemi” nga diçka që na rëndon. Këto shprehje metaforike kanë një rezonancë interesante me mënyrën se si funksionon trupi. Kur përjetojmë stres të vazhdueshëm, ankth ose ngarkesë emocionale, sistemi nervor autonom mund të ndryshojë aktivitetin e traktit gastrointestinal. Për disa njerëz kjo mund të shoqërohet me ngadalësim të tretjes dhe kapsllëk; për të tjerë, me rritje të lëvizshmërisë së zorrëve dhe diarre. Kjo nuk do të thotë se çdo simptomë e tretjes ka një shkak psikologjik. Sëmundjet, ushqyerja, medikamentet, ndryshimet hormonale dhe shumë faktorë të tjerë mund të luajnë rol. Por gjendja emocionale është një pjesë e rëndësishme e këtij ekuacioni dhe nuk duhet neglizhuar.
Kapsllëku: kur trupi ngadalësohet
Kapsllëku mund të shfaqet për shumë arsye dhe nuk duhet interpretuar automatikisht si shenjë e një konflikti të caktuar emocional. Megjithatë, stresi, ndryshimet në rutinë, ankthi dhe mungesa e aktivitetit fizik mund të ndikojnë në ritmin e zorrëve. Në planin psikologjik, kapsllëku mund të na ftojë të bëjmë një pyetje më të gjerë: A ka diçka në jetën time që po e mbaj përbrenda? Ndoshta është një bisedë që nuk e kemi bërë, një emocion që nuk kemi gjetur mënyrën ta shprehim, një shqetësim që vazhdon të përsëritet ose një situatë nga e kaluara që ende kërkon përpunim. Kjo nuk është një diagnozë, por një mënyrë për ta dëgjuar trupin si pjesë të përvojës sonë psikologjike.
Diarreja dhe reagimi ndaj stresit
Edhe e kundërta mund të ndodhë. Në periudha tensioni të madh, disa njerëz përjetojnë nevojë të shpeshtë për të shkuar në tualet, jashtëqitje të shpeshta ose diarre. Kur jemi nën stres, sistemi nervor përgatit trupin për reagim të shpejtë. Ky ndryshim mund të ndikojë edhe në lëvizjet e zorrëve. Për këtë arsye, nuk është e pazakontë që ankthi përpara një ngjarjeje të rëndësishme të shoqërohet me simptoma gastrointestinale. Në vend që ta shohim këtë si një “refuzim” të drejtpërdrejtë të një emocioni, është më e dobishme ta kuptojmë si një ndërveprim mes sistemit nervor, emocioneve dhe funksionimit të zorrëve.
Të dëgjojmë trupin pa e interpretuar tepër
Lidhja mes mendjes dhe zorrëve na kujton diçka të rëndësishme: simptomat fizike nuk ekzistojnë gjithmonë të shkëputura nga përvoja jonë emocionale. Kur kemi probleme të përsëritura me tretjen, mund të jetë e dobishme të pyesim veten:
A po kaloj një periudhë të zgjatur stresi?
A ka ndryshuar gjumi, ushqyerja apo rutina ime?
A po përjetoj ankth ose tension të vazhdueshëm?
A ka një situatë emocionale që po e shmang ose po e shtyj vazhdimisht?
Çfarë më ndihmon të qetësohem dhe të rikthej një ritëm më të qëndrueshëm?
Të kujdesesh për shëndetin e zorrëve nuk do të thotë vetëm të mendosh për ushqimin. Do të thotë gjithashtu të marrësh parasysh gjumin, stresin, aktivitetin fizik, marrëdhëniet dhe mënyrën se si përpunojmë përvojat tona.
Në fund të fundit, trupi nuk është kundërshtari i mendjes; ai është pjesë e së njëjtës histori. Të mësojmë të dëgjojmë sinjalet e tij, pa i interpretuar me nxitim, mund të jetë një hap i rëndësishëm drejt një mirëqenieje më të plotë psikologjike dhe fizike.
Shënim: Simptomat e vazhdueshme, të forta ose të pashpjegueshme gastrointestinale duhen vlerësuar nga një profesionist shëndetësor. Një simptomë fizike nuk duhet t’i atribuohet automatikisht stresit apo emocioneve.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
