Jo çdo vështirësi vjen me një zgjidhje të menjëhershme dhe jo çdo dhimbje mund të shmanget. Por mënyra se si përballemi me sfidat, mbështetja që pranojmë dhe aftësia për të gjetur një hap të vogël përpara mund të bëjnë ndryshimin.
Jeta nuk ndjek gjithmonë planet tona. Ndonjëherë, na përball me humbje që nuk i kemi imagjinuar, zhgënjime që na tronditin besimin, ndryshime që nuk i kemi zgjedhur dhe periudha kur duket sikur gjithçka po shkon në drejtimin e gabuar. Në momente të tilla, është e lehtë të pyesim veten pse po na ndodh kjo, sa do të zgjasë dhe nëse do të gjejmë sërish qetësinë që kemi pasur dikur. Kur e ardhmja duket e paqartë, edhe hapat më të vegjël mund të na duken të vështirë. Pikërisht atëherë merr kuptim mesazhi: “Çfarëdo që ju sjell jeta, mund ta kapërceni atë”. Kjo nuk do të thotë se duhet të jemi gjithmonë të fortë, se çdo problem zgjidhet vetëm me vullnet apo se të gjitha ngjarjet kanë një arsye të fshehtë. Do të thotë të mos e ngatërrojmë vështirësinë e momentit me gjithë historinë e jetës sonë. Ajo që po përjetojmë sot nuk e përcakton domosdoshmërisht atë që do të jemi nesër.
Qëndrueshmëria psikologjike: Të rrëzohesh nuk do të thotë të mos ngrihesh më
Në psikologji, aftësia për t’u përshtatur përballë vështirësive njihet si qëndrueshmëri psikologjike ose reziliencë. Ajo nuk nënkupton mungesën e frikës, trishtimit apo pasigurisë. Përkundrazi, ka të bëjë me mënyrën se si njeriu përpiqet të përshtatet, të përballojë ndryshimet dhe të gjejë burime mbështetjeje edhe kur kushtet janë të vështira. Psikologia e zhvillimit Ann Masten, në studimin e saj të njohur Ordinary Magic, botuar në revistën American Psychologist në vitin 2001, argumenton se qëndrueshmëria nuk është domosdoshmërisht një cilësi e jashtëzakonshme që e kanë vetëm disa njerëz. Ajo shpesh zhvillohet përmes proceseve të zakonshme të përshtatjes, marrëdhënieve mbështetëse dhe burimeve që na ndihmojnë të përballojmë sfidat. Ky këndvështrim na kujton se nuk kemi pse të jemi të pathyeshëm për të ecur përpara. Ndonjëherë, qëndrueshmëria është të ngrihesh dhe të vazhdosh ditën, edhe kur je i lodhur emocionalisht. Herë të tjera, është të pranosh se ke nevojë për ndihmë, të flasësh me dikë që i beson ose t’i japësh vetes kohë për t’u rikuperuar. Mund të ketë ditë kur ndihesh i aftë të përballosh gjithçka dhe ditë kur të duhet të përqendrohesh vetëm te gjërat më të domosdoshme. Të dyja janë pjesë e përvojës njerëzore. Prandaj, mos e matni forcën tuaj vetëm nga mënyra se si reagoni në momentet e vështira. Ndonjëherë, forca qëndron pikërisht te pranimi se nuk mund t’i bëni të gjitha menjëherë.
Viktor Frankl: Edhe në vështirësi, mund të kërkojmë kuptim
Psikiatri dhe neurologu Viktor Frankl, i njohur për librin Man’s Search for Meaning, e vendosi kërkimin e kuptimit në qendër të përvojës njerëzore. Përmes përvojave të tij tragjike gjatë Holokaustit dhe punës së tij profesionale, Frankl shqyrtoi mënyrën se si njeriu përballet me vuajtjen dhe me situatat që nuk mund t’i ndryshojë. Në qasjen e tij, gjetja e kuptimit nuk do të thotë se vuajtja është e mirë apo se çdo fatkeqësi duhet të pranohet pa reaguar. Ideja është se, edhe kur nuk mund ta ndryshojmë menjëherë një rrethanë, mund të përpiqemi të kuptojmë se çfarë zgjedhjesh na mbeten dhe çfarë ka ende vlerë për ne. Kjo mund të përkthehet në pyetje të thjeshta, por të rëndësishme: Çfarë mund të bëj sot për të ndihmuar veten? Cilat janë gjërat që dua të mbroj në jetën time? Kujt mund t’i drejtohem? Çfarë mund të mësoj për nevojat dhe kufijtë e mi nga kjo përvojë?
Kur humbasim një mundësi, mund të na duhet kohë për të pranuar zhgënjimin përpara se të shohim rrugë të tjera. Kur kalojmë një ndarje, mund të mos jemi gati të mendojmë menjëherë për të ardhmen. Kur përballemi me një ndryshim të madh, mund të na duhet të rindërtojmë gradualisht ndjenjën e sigurisë. Nuk ka një përgjigje të vetme për të gjithë. Por kërkimi i asaj që ka rëndësi për ne mund të na ndihmojë të mos mbetemi të përkufizuar vetëm nga ajo që kemi humbur.
Mos e bindni veten se duhet të jeni pozitivë gjatë gjithë kohës
Një nga keqkuptimet më të zakonshme rreth forcës emocionale është ideja se njerëzit e fortë nuk qajnë, nuk dorëzohen kurrë dhe arrijnë të gjejnë menjëherë anën pozitive të çdo situate. Në të vërtetë, përpjekja për të mohuar emocionet e pakëndshme mund të na pengojë të kuptojmë se çfarë po përjetojmë dhe çfarë na nevojitet. Psikologu Martin Seligman, një nga studiuesit kryesorë të psikologjisë pozitive, ka studiuar mënyrën se si njerëzit interpretojnë ngjarjet dhe si këto interpretime ndikojnë në pritshmëritë dhe reagimet e tyre. Në librin Learned Optimism, ai trajton mundësinë për të zhvilluar mënyra më të dobishme të të menduarit përballë vështirësive. Optimizmi, në këtë kuptim, nuk është të pretendosh se gjithçka është mirë kur nuk është. Është të mos e konsiderosh automatikisht një dështim si provë se do të dështosh në çdo gjë, apo një periudhë të vështirë si dëshmi se e ardhmja nuk mund të ndryshojë. Për shembull, në vend që t’i thoni vetes “Asgjë nuk më shkon mirë dhe kështu do të jetë gjithmonë”, mund të provoni të mendoni: “Kjo situatë është e vështirë dhe tani nuk e di si do të zgjidhet, por mund të shqyrtoj mundësitë që kam”. Ky ndryshim nuk e zhduk problemin, por ju lejon ta shihni atë pa e kthyer në një gjykim përfundimtar mbi veten dhe të ardhmen tuaj. Dhe nëse sot nuk arrini të mendoni pozitivisht, kjo nuk do të thotë se keni dështuar. Ndonjëherë, hapi i parë është thjesht të pranoni: “Nuk jam mirë, por nuk kam pse ta zgjidh gjithçka këtë moment”.
Çfarë mund të bëni kur jeta ju vë përballë një sfide?
Nuk ekziston një formulë që funksionon për çdo problem. Megjithatë, disa hapa mund t’ju ndihmojnë të rifitoni gradualisht ndjenjën e kontrollit.
1.Përqendrohuni te ajo që mund të kontrolloni
Jo gjithçka varet nga ju. Nuk mund të ndryshoni vendimet e një personi tjetër, të ktheni pas të kaluarën apo të parashikoni çdo rezultat. Por mund të vendosni si do të kujdeseni për veten, kujt do t’i kërkoni ndihmë dhe cili do të jetë hapi juaj i ardhshëm.
2.Ndajeni problemin në hapa më të vegjël
Kur një situatë duket e pakapërcyeshme, përpiquni të mos mendoni për të gjitha vështirësitë njëherësh. Identifikoni një veprim konkret që mund të bëni sot. Një telefonatë, një bisedë e nevojshme, një kërkesë për ndihmë apo një detyrë e vogël mund të jetë fillimi.
3.Mos u izoloni
Të flasësh me një mik, familjar ose profesionist nuk është shenjë dobësie. Mbështetja sociale është një nga burimet që mund ta ndihmojnë njeriun të përballojë stresin dhe të përshtatet me ndryshimet.
4.Lejojini vetes të ndieni
Trishtimi, zemërimi, frika dhe zhgënjimi nuk janë prova se nuk po ia dilni. Janë reagime që mund të shfaqen kur përballemi me humbje ose pasiguri. Jepini vetes kohë për t’i kuptuar, pa e detyruar veten të dukeni mirë për hir të të tjerëve.
5.Kujdesuni për nevojat bazë
Gjumi, ushqimi, aktiviteti fizik dhe pushimi nuk i zgjidhin të gjitha problemet, por mund të mbështesin aftësinë tuaj për t’u përballur me to. Kur jeni të mbingarkuar, përpiquni të ruani sa të mundeni rutinat që ju japin stabilitet.
6.Mos e krahasoni procesin tuaj me atë të të tjerëve
Njerëzit përballen ndryshe me të njëjtat ngjarje. Ajo që dikujt i duket e lehtë, për ju mund të jetë e vështirë, dhe anasjelltas. Nuk keni pse të rikuperoheni sipas ritmit të dikujt tjetër.
7.Kërkoni ndihmë kur pesha bëhet e madhe
Nëse trishtimi, ankthi ose vështirësitë e përditshme zgjasin dhe ndikojnë ndjeshëm në jetën tuaj, një profesionist i shëndetit mendor mund t’ju ndihmojë të gjeni mënyra të përshtatshme për ta përballuar situatën. Nuk është e nevojshme të prisni derisa të ndiheni plotësisht të rraskapitur për të kërkuar mbështetje.
Mos harroni sa shumë keni kaluar për të arritur deri këtu
Kur jemi në mes të një periudhe të vështirë, shpesh e kemi të vështirë të shohim përtej saj. Problemi i sotëm mund të duket sikur zë gjithë hapësirën e jetës sonë, duke na bërë të harrojmë sfidat e tjera që kemi përballuar. Mund të jetë e dobishme të kujtoni një periudhë kur keni menduar se nuk do t’ia dilnit, por me kalimin e kohës keni gjetur një mënyrë për të vazhduar. Ndoshta keni marrë një vendim të vështirë, keni mësuar diçka të re, keni kërkuar ndihmë ose thjesht keni pritur derisa dhimbja të bëhej më e përballueshme. Kjo nuk do të thotë se përvoja e kaluar garanton se çdo sfidë e ardhshme do të jetë e lehtë. Por mund t’ju kujtojë se mënyra si ndiheni sot nuk është domosdoshmërisht e përhershme dhe se ekzistojnë më shumë rrugë përpara sesa mund të shihni në momentet e vështira. Ndonjëherë, nuk është e nevojshme të gjeni menjëherë një zgjidhje të madhe. Mjafton të bëni një hap të vogël, të pushoni kur keni nevojë dhe të mos e trajtoni veten me ashpërsi për faktin se po kaloni një periudhë të vështirë.
Në fund, forca nuk është të mos thyhesh kurrë
Jeta nuk na premton se do të jemi gjithmonë të lumtur, se planet tona do të realizohen apo se njerëzit që duam do të qëndrojnë përgjithmonë pranë nesh. Ka ngjarje që na ndryshojnë dhe humbje që kërkojnë kohë për t’u përpunuar. Ka situata që nuk mund t’i kontrollojmë dhe pyetje që nuk marrin përgjigje të menjëhershme. Por kjo nuk do të thotë se duhet të përballemi me gjithçka pa ndihmë, as se jemi të detyruar të gjejmë një anë pozitive në çdo dhimbje. Të jesh i fortë mund të nënkuptojë të pranosh se ke nevojë për pushim. Të kërkosh ndihmë. Të ndryshosh drejtim kur një rrugë nuk funksionon më. Të pranosh se një kapitull ka përfunduar dhe të fillosh, ngadalë, të ndërtosh një tjetër.
Prandaj, kur jeta ju vë përballë një sfide, mos e pyesni veten vetëm: “Pse po më ndodh kjo?”. Mund të pyesni edhe: “Çfarë më nevojitet për ta përballuar? Cili është hapi më i vogël që mund të bëj sot? Kujt mund t’i drejtohem?”. Nuk mund të zgjedhim gjithmonë atë që na ndodh, por shpesh mund të kërkojmë mënyra për t’u përgjigjur, për t’u përshtatur dhe për të ecur përpara.
Dhe mbani mend: nuk keni pse të jeni të fortë çdo ditë për të qenë një njeri që ia del. Ndonjëherë, mjafton të mos hiqni dorë nga vetja dhe t’i jepni vetes mundësinë për ta provuar përsëri, kur të jeni gati.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
