Kur takon një person të ri në jetë, dhe që të duket interesant, ka diçka pothuajse elektrizuese që në takimin e parë. Është ai momenti kur ndani të njëjtën humor, kur përfundoni fjalitë e njëri-tjetrit në një bisedë të parë, apo kur zbuloni se keni të njëjtat fiksime të fshehta.
Nëse mendoni se ky emocion i ngjan shumë fillimit të një romance, nuk jeni gabim. Psikologjia moderne dhe neuroshkenca po i japin më në fund një emër këtij fenomeni që të gjithë e kemi përjetuar, por rrallë e kemi artikuluar: “Friendship Crush” (Fiksimi Miqësor).
Për ata që janë në marrëdhënie romantike afatgjata—ku dashuria është e thellë, por e parashikueshme dhe e qetë—një miqësi e re sjell një ndjesi të njohur, por të harruar. Ajo çliron të njëjtin “dopamin kick” (goditje dopamine) si takimet e para romantike, duke na kujtuar se etja njerëzore për lidhje, zbulim dhe konfirmim nuk shuhet kurrë plotësisht.
Po pse një miqësi e re ndihet aq dehëse?
Përgjigjja fshihet tek kimia e trurit tonë. Kur takojmë dikë me të cilin klikojmë menjëherë, truri ynë aktivizon sistemin e shpërblimit. Dopamina, neuroatransmetuesi i lidhur me dëshirën, eksitimin dhe kërkimin e së resë, vërshon në sistemin tonë. Është i njëjti hormon që çlirohet kur marrim një mesazh nga dikë që na pëlqen romantikisht, kur fitojmë një lojë, apo kur provojmë një ushqim të jashtëzakonshëm. Në një marrëdhënie afatgjatë romantike, kimia e trurit ndryshon me kalimin e kohës. Dopamina e çmendur e muajve të parë i lë vendin oksitocinës dhe vasopresinës—hormoneve të sigurisë, besimit dhe lidhjes së thellë. Kjo është një evolucion i natyrshëm dhe i shëndetshëm; asnjë trup nuk mund të jetojë në një gjendje të përhershme dopaminike pa u lodhur. Megjithatë, uria për një diçka të re mbetet. Kur hyn në skenë një mik i ri që na frymëzon, truri nuk bën dallim të rreptë mes “romantikes” dhe “platonikes”. Ai thjesht regjistron: Lidhje e re, vlerësim i ri, stimulim i ri! Dhe kështu, lind ajo ndjesia e lehtë e fluturave në stomak kur merrni një mesazh nga miku juaj i ri, apo dëshira për të kaluar orë të tëra duke folur me të.
Ajo që e bën një “Friendship Crush” shpesh edhe më çliruese se një flirt romantik është mungesa e peshës dhe e pritshmërive. Në takimet romantike, çdo lëvizje shoqërohet me analizë: A i pëlqej unë ? Çfarë pret nga unë? A jemi kompatibël për të ardhmen? Ekziston gjithmonë një frikë e nënkuptuar nga refuzimi apo keqkuptimi seksual.
Në miqësi, të gjitha këto komplikime zhduken. Ju mund të admironi inteligjencën, stilin, humorin apo energjinë e dikujt pa pasur nevojë të ndërtoni një jetë të tërë me të. Mund të shijoni me të vetëm pjesët më të mira: bisedat e thella në kafe, pasionet e përbashkëta për artin apo sportin, pa pasur nevojë të ndani faturat, punët e shtëpisë apo stresin e prindërimit.
Për dikë që është në një lidhje afatgjatë, ky interaksion vjen si një frymëmarrje e freskët. Ai nuk kërcënon stabilitetin e çiftit, por furnizon individin me një ndjenjë të re vetëbesimi dhe stimulimi intelektual.
Me kalimin e viteve në një marrëdhënie stabile, ne krijojmë një identitet të përbashkët. Jemi “ne”. Por brenda çdo “ne-je”, ekziston një “unë” që nganjëherë mbetet në hije. Një miqësi e re vepron si një pasqyrë e pastër. Miku i ri nuk të njeh nga historitë e tua të vjetra, nuk të sheh përmes rutinës ditore dhe nuk ka perceptime të parapërcaktuara për ty. Për të, ti je një person i ri, interesant dhe plot enigma. Ky proces rizgjon pjesë të vetvetes që mund të kishin fjetur si:
•Nuancat e reja të humorit: Miku i ri qesh me batutat e tua që partneri i ka dëgjuar njëmijë herë.
•Interesat e harruara: Miku i ri rizgjon pasionin tënd për muzikën, filozofinë apo udhëtimet pa plan, të cilat partneri yt nuk i ka pasur kurrë qejf.
•Energjia e re sociale: Të ndjerit i dëshiruar dhe i vlerësuar si mik rrit vetëbesimin e përgjithshëm.
Kjo nuk do të thotë se partneri yt nuk të vlerëson; thjesht do të thotë se asnjë person i vetëm nuk mund të përmbushë të gjitha nevojat tona sociale, intelektuale dhe emocionale.
Por a është kjo marrëdhënie kërcënim për marrëdhënien romantike?
Kjo është pyetja që shpesh ngjall faj ose frikë. Kur ndiejmë atë entuziazmin e madh për një mik të ri, pyetja e parë që na vjen në mendje është: A po bëj diçka të gabuar? A do të thotë kjo që po largohem nga partneri im? Përgjigjja e shkurtër është: Jo domosdoshmërisht. Përkundrazi.
Psikologët e marrëdhënieve shpesh theksojnë se sekretet e marrëdhënieve të qëndrueshme nuk qëndrojnë te varësia totale nga njëri-tjetri, por te ruajtja e autonomisë. Kur sjellim energji të re nga jashtë—përmes miqësive, hobive apo përvojave të reja—ne i sjellim më shumë jetë edhe vetë marrëdhënies sonë kryesore. Një partner që ndihet i plotësuar, i realizuar dhe shoqërisht i pasuruar është një partner më interesant dhe më i lumtur.
Dallimi mes një “Friendship Crush” të shëndetshëm dhe një rreziku emocional qëndron te transparenca dhe kufijtë:
•Nëse miku i ri bëhet një strehë ku fsheh sekretet nga partneri, ose nëse përdoret për të shmangur problemet në lidhje, atëherë miqësia po kalon në territorin e “infidelitetit emocional”.
•Por nëse këtë entuziazëm e ndan me partnerin përshembull”Sot takova një person fantastik, kemi të njëjtat shije për…” miqësia e re bëhet një pasurim i jetës suaj shoqërore.
Si ta shijojmë një “Friendship Crush” pa faj?
•Pranoje ndjesinë pa gjykim: Është krejtësisht njerëzore të eksitohesh nga njerëz të rinj. Shijoje dopaminën pa e ngarkuar veten me faj absurd.
•Ruaj kufijtë platonikë: Ji e qartë me veten dhe me tjetrin për natyrën e kësaj lidhjeje. Më e bukura e këtij fenomeni është pikërisht se nuk ka nevojë të bëhet romantike për të qenë e vlefshëme.
•Përdore energjinë për mirë: Përdore këtë valë të re pozitiviteti për të sjellë më shumë freski edhe në marrëdhënien tënde romantike.
•Mos harro miqtë e vjetër: Dopamina e të resë është dehëse, por oksitocina e miqësive të vjetra (ata që të njohin prej dekadash) është ajo që të mban të ankoruar.
Përfundimisht, një “Friendship Crush” është një kujtesë e bukur se jeta është plot me njerëz magjepsës që presin të zbulohen. Ajo na tregon se aftësia jonë për t’u lidhur, për t’u mrekulluar dhe për të dashuruar—në të gjitha format e saj—është e pafundme.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
