Koha jote është e kufizuar, prandaj mos e humb duke jetuar jetën e dikujt tjetër. Mos u blloko nga dogma: mos jeto me rezultatet e mendimeve të njerëzve të tjerë. Kjo ide prek një nga konfliktet më të thella psikologjike të njeriut: dëshirën për të qenë vetvetja përballë presionit për t’u përshtatur me pritshmëritë e të tjerëve.
Shpesh, pa e kuptuar, njerëzit nuk ndërtojnë jetën e tyre mbi bazën e vlerave dhe dëshirave personale, por mbi bindjet, frikërat dhe standardet që kanë trashëguar nga familja, shoqëria apo kultura. Pyetja themelore bëhet: A po jetoj jetën që dua unë, apo jetën që të tjerët presin nga unë?
Iluzioni i një jete të huazuar
Që në fëmijëri, njeriu mëson të kërkojë miratimin e të tjerëve. Një fëmijë mëson se cilat sjellje shpërblehen dhe cilat refuzohen. Me kalimin e viteve, këto mesazhe mund të shndërrohen në “rregulla të brendshme”: duhet të jem gjithmonë i suksesshëm, duhet të zgjedh një rrugë të caktuar, duhet të kënaq të tjerët, duhet të dukem në një mënyrë të caktuar. Psikologu amerikan Carl Rogers argumentonte se një nga burimet kryesore të vuajtjes psikologjike është mospërputhja midis vetes reale dhe vetes ideale – hendeku midis asaj që jemi në të vërtetë dhe asaj që mendojmë se duhet të jemi për të fituar pranimin e të tjerëve. Kur një person jeton vazhdimisht sipas pritshmërive të jashtme, ai mund të arrijë objektiva që duken të suksesshme nga jashtë, por të ndiejë boshllëk nga brenda. Mund të ketë arritje, por të mos ketë përmbushje.
Dogmat e të tjerëve dhe humbja e zërit të brendshëm
Një nga pengesat më të mëdha për autenticitetin është pranimi i verbër i mendimeve të të tjerëve. Këto mendime shpesh vijnë nga njerëz që na duan, por edhe ata shohin botën përmes përvojave, frikërave dhe kufizimeve të tyre. Të dëgjosh këshillat e të tjerëve është mençuri. Të lejosh që mendimet e tyre të bëhen zëri yt i vetëm është humbje e autonomisë personale. Psikologu Erich Fromm, në veprën e tij mbi qenien dhe të pasurit, theksonte se shumë njerëz përpiqen të ndërtojnë identitetin e tyre mbi atë që zotërojnë ose mbi mënyrën si perceptohen nga të tjerët, në vend që të lidhen me atë që janë në thelb. Një jetë e drejtuar vetëm nga miratimi i jashtëm bëhet një përpjekje e vazhdueshme për të përmbushur një rol, jo për të shprehur një identitet.
Autenticiteti si përgjegjësi ndaj vetes
Të jetosh autentikisht nuk do të thotë të refuzosh çdo ndikim të jashtëm apo të mos dëgjosh askënd. Do të thotë të marrësh përgjegjësi për zgjedhjet e tua. Abraham Maslow, një nga themeluesit e psikologjisë humaniste, e vendosi vetëaktualizimin në majë të nevojave njerëzore. Për të, njeriu arrin një formë më të lartë zhvillimi kur përdor potencialin e tij dhe jeton në përputhje me natyrën e vet. Një person i vetëaktualizuar nuk pyet vetëm: “Çfarë do të mendojnë të tjerët për mua?”, por edhe: “A është kjo zgjedhja që përputhet me atë që jam?”
Kuptimi i jetës dhe zgjedhja personale
Viktor Frankl, themeluesi i logoterapisë, argumentonte se njeriu ka nevojë të gjejë kuptim personal në jetën e tij. Kuptimi nuk është diçka që na jepet automatikisht nga shoqëria; ai zbulohet përmes mënyrës si zgjedhim të jetojmë dhe të përballemi me realitetin. Edhe kur rrethanat nuk janë plotësisht nën kontrollin tonë, ekziston një hapësirë e brendshme ku ne mund të zgjedhim qëndrimin dhe drejtimin tonë. Kjo është arsyeja pse një jetë e ndërtuar mbi kopjimin e rrugëve të të tjerëve mund të na largojë nga ajo që ka kuptim për ne.
Shenjat që po jeton jetën e dikujt tjetër
Disa tregues psikologjikë mund të jenë:
Ndihesh i suksesshëm në sytë e të tjerëve, por bosh nga brenda.
Merr vendime kryesisht për të shmangur zhgënjimin e njerëzve.
Ke frikë të ndryshosh drejtim edhe kur nuk ndihesh i lumtur.
Krahasohesh vazhdimisht dhe e mat vlerën tënde me standardet e të tjerëve.
Ke harruar pyetjen: “Çfarë dua unë?”
Këto nuk janë shenja dobësie, por sinjale që kërkojnë reflektim dhe një rikthim te vetja.
Koha është burimi më i çmuar
Jeta nuk matet vetëm me vitet që kalojnë, por me mënyrën si i përdorim ato. Koha e humbur duke u përpjekur të bëhemi dikush tjetër nuk kthehet më. Të zgjedhësh rrugën tënde kërkon guxim, sepse autenticiteti shpesh sjell pasiguri. Por një jetë me zgjedhje personale, edhe kur nuk është perfekte, është më e plotë sesa një jetë e përsosur sipas standardeve të dikujt tjetër.
Në fund, pyetja më e rëndësishme nuk është: “A e miratojnë të tjerët jetën time?”
Por: “A mund ta njoh veten time në jetën që po ndërtoj?”
Sepse njeriu nuk është krijuar për të qenë kopje e pritshmërive të të tjerëve. Ai është krijuar për të zbuluar, zhvilluar dhe shprehur atë që vetëm ai mund të sjellë në botë.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
