Po i lexoj komentet dhe, si psikoterapiste e licencuar, shkencëtare e sjelljes dhe kriminologe, po shoh një zhvillim që më shqetëson më shumë se vetë intervista. Po shoh se si po krijohet një ndarje e rrezikshme mes shqiptarëve: Kosova kundër diasporës, “ne” kundër “ju”. Dhe kjo nuk është vetëm një çështje opinionesh, por është një proces psikologjik dhe shoqëror që është studiuar prej vitesh.
Në psikologjinë e medias dihet se titujt provokues dhe përmbajtjet që nxisin emocione të forta marrin më shumë vëmendje dhe reagime. Kur njerëzit ekspozohen vetëm ndaj një titulli ose një fragmenti të shkurtër, ata priren të krijojnë përfundime të menjëhershme pa e parë të gjithë kontekstin. Studimet tregojnë se titujt sensacionalë mund të ndikojnë në mënyrën si njerëzit e kuptojnë dhe e mbajnë mend një ngjarje, edhe pasi lexojnë përmbajtjen e plotë. (DOI)
Psikologjia e quan këtë confirmation bias – prirja për të kërkuar dhe besuar informacionin që përforcon bindjet tona, ndërsa anashkalojmë faktet që i sfidojnë ato. Kjo bën që njerëzit të mos kërkojnë të vërtetën, por të kërkojnë konfirmim për atë që tashmë besojnë. (Nature)
Kur kjo ndodh në rrjetet sociale, lind një fenomen tjetër i njohur: polarizimi i grupit. Në vend që diskutimi të bëhet më i balancuar, njerëzit fillojnë të marrin qëndrime gjithnjë e më ekstreme, sepse ndikohen nga komentet e njëri-tjetrit dhe nga dëshira për t’iu përshtatur grupit. (bpspsychub.onlinelibrary.wiley.com)
Nga këndvështrimi i kriminologjisë, ky është një proces shumë serioz. Konfliktet shoqërore rrallë fillojnë me dhunë fizike. Ato fillojnë me etiketime, gjuhë përçmuese, dehumanizim dhe ndarje në “ne” dhe “ata”. Kur një grup paraqitet vazhdimisht si problem ose armik, rritet rreziku i urrejtjes, diskriminimit dhe konflikteve mes komuniteteve. Ekspozimi i vazhdueshëm ndaj gjuhës së urrejtjes gjithashtu e normalizon atë dhe e bën më të pranueshme në sytë e publikut. (PMC)
Ajo që më shqetëson më shumë është gjuha që po përdoret ndaj një gruaje. Mund të mos pajtohemi me një deklaratë. Mund ta kritikojmë fort. Por fyerjet, poshtërimi publik dhe kërcënimet nuk janë debat. Sot objekt i sulmit është një grua; nesër mund të jetë një tjetër. Kjo krijon një kulturë ku urrejtja normalizohet dhe respekti për njeriun humbet.
Edhe më shqetësuese është ndarja që po krijohet mes Kosovës dhe diasporës. Kush e fiton këtë përçarje? Askush. Humbim të gjithë. Diaspora dhe Kosova nuk janë dy kampe. Janë pjesë e të njëjtit komb. Familjet tona jetojnë në të dyja anët. Sakrificat tona janë të përbashkëta. Historia jonë është e përbashkët. Prandaj duhet të jemi shumë të kujdesshëm kur konsumojmë informacion. Një titull nuk është e gjithë historia. Një fragment nuk është e gjithë intervista. Një emocion nuk është fakt.
Le ta kritikojmë me argumente. Le t’i kërkojmë faktet e plota. Le ta dëgjojmë të gjithë intervistën. Por të mos lejojmë që titujt provokues, algoritmet e rrjeteve sociale apo emocionet e momentit të na kthejnë kundër njëri-tjetrit.
Një komb nuk dobësohet vetëm nga armiqtë e jashtëm. Dobësohet edhe kur fillon të luftojë me vetveten. Prandaj ta mbrojmë të vërtetën, ta ruajmë respektin dhe të mos lejojmë që përçarja të bëhet normalitet.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
