Në një kohë kur marrëdhëniet ndërpersonale zhvillohen gjithnjë e më shumë përmes rrjeteve sociale dhe komunikimit të shpejtë, rikthimi i kontaktit me miqtë e vjetër mbetet një nga përvojat më emocionale dhe më të dobishme për mirëqenien psikologjike. Shumë njerëz përjetojnë një ndjenjë të fortë nostalgjie kur takojnë një shok fëmijërie, një ish-bashkëstudent apo një koleg me të cilin kanë ndarë vite të rëndësishme të jetës. Kjo nostalgji nuk është thjesht një kujtim i së kaluarës; psikologjia moderne e konsideron atë një mekanizëm që forcon identitetin personal, rrit ndjenjën e përkatësisë dhe ndikon pozitivisht në shëndetin emocional.
Studimet e viteve të fundit tregojnë se rikthimi te marrëdhëniet e vjetra mund të zvogëlojë ndjenjën e vetmisë, të rrisë optimizmin dhe të përmirësojë mirëqenien psikologjike. Miqtë e vjetër përfaqësojnë një pjesë të historisë sonë personale dhe na kujtojnë se kush kemi qenë, si kemi evoluar dhe cilat vlera kanë mbetur të pandryshuara.
Çfarë është nostalgjia?
Për shumë vite nostalgjia konsiderohej një gjendje melankolike ose një shenjë dobësie emocionale. Sot psikologjia e përshkruan atë si një emocion kompleks, që përmban elemente gëzimi, mallëngjimi dhe kuptimi personal. Psikologët Constantine Sedikides dhe Tim Wildschut, ndër studiuesit më të njohur të nostalgjisë, argumentojnë se ajo është një mekanizëm psikologjik mbrojtës që ndihmon individin të ruajë vazhdimësinë e identitetit dhe të përballojë periudhat e stresit, pasigurisë apo vetmisë. Sipas tyre, nostalgjia nuk na mban të lidhur pas së kaluarës; përkundrazi, ajo na jep forcë për të përballuar të tashmen.
Pse kontakti me miqtë e vjetër na bën më të lumtur?
Na rikthen tek identiteti ynë autentik – Sipas teorisë së zhvillimit të Erik Erikson, identiteti ndërtohet përmes marrëdhënieve dhe përvojave që jetojmë gjatë gjithë jetës. Miqtë e vjetër na njohin përtej roleve që kemi sot. Ata nuk na shohin vetëm si prindër, drejtues, profesionistë apo bashkëshortë, por si personat që kemi qenë përpara këtyre roleve.
Shembull nga përditshmëria: Një grua 45-vjeçare takohet pas shumë vitesh me shoqen e gjimnazit. Gjatë bisedës kujtojnë udhëtimet, ëndrrat dhe sfidat e adoleshencës. Ajo largohet nga takimi me një ndjenjë lehtësimi dhe energjie, sepse rikujton pjesë të vetes që i kishte lënë pas mes përgjegjësive të jetës së përditshme.
Nostalgjia ul ndjenjën e vetmisë – Një nga gjetjet më të rëndësishme të Sedikides dhe bashkëpunëtorëve është se nostalgjia aktivizohet veçanërisht kur individi ndihet i vetmuar ose emocionalisht i shkëputur. Kur kujtojmë marrëdhëniet pozitive të së kaluarës, truri rikrijon ndjenjën e lidhjes sociale. Edhe një telefonatë apo një mesazh nga një mik i vjetër mund të zvogëlojë ndjeshëm izolimin emocional.
Shembull: Një burrë që punon jashtë vendit kalon muaj të tërë larg familjes. Një mbrëmje kontakton shokët e universitetit dhe organizojnë një bisedë online. Pas takimit ai raporton se ndihet më pak i vetmuar dhe më optimist për javët që vijnë.
Kujtimet pozitive aktivizojnë emocione të këndshme – Psikologia Barbara Fredrickson, me teorinë e saj Broaden-and-Build Theory, argumenton se emocionet pozitive zgjerojnë mënyrën tonë të të menduarit dhe ndërtojnë burime të qëndrueshme psikologjike. Kur kujtojmë përvoja të bukura me miqtë e vjetër, truri aktivizon emocione si mirënjohja, gëzimi dhe shpresa. Këto emocione ndikojnë në uljen e stresit dhe rritjen e fleksibilitetit psikologjik.
Miqtë e vjetër na pranojnë pa maska sociale – Në jetën profesionale shpesh mbajmë role dhe standarde të caktuara. Me miqtë e fëmijërisë ose rinisë nuk kemi nevojë të dëshmojmë suksesin apo statusin tonë. Sipas Carl Rogers, pranimi pa kushte (unconditional positive regard) krijon siguri emocionale dhe lehtëson vetëpranimin. Kur takojmë njerëz që na kanë njohur për vite, ndiejmë më pak presion për të performuar dhe më shumë liri për të qenë vetvetja.
Roli i kujtesës autobiografike – Psikologët Martin Conway dhe David Rubin kanë studiuar mënyrën se si funksionon kujtesa autobiografike. Ata argumentojnë se kujtimet personale nuk ruhen vetëm si informacione, por si pjesë e historisë sonë jetësore. Një mik i vjetër shpesh kujton ngjarje që ne vetë i kemi harruar. Këto kujtime na ndihmojnë të rindërtojmë historinë personale dhe të kuptojmë më mirë rrugëtimin tonë.
Shembull: Një ish-koleg i kujton një gruaje se sa e guximshme ishte kur filloi karrierën. Ky kujtim e ndihmon atë të rifitojë besimin në vetvete në një moment kur po mendonte të hiqte dorë nga një projekt i rëndësishëm.
Kontakti me miqtë e vjetër në familje – Kur prindërit ruajnë marrëdhënie të shëndetshme me miqtë e tyre afatgjatë, ata modelojnë për fëmijët rëndësinë e besnikërisë dhe mirëmbajtjes së marrëdhënieve. Fëmijët mësojnë se lidhjet nuk ndërtohen vetëm në momentet e mira, por edhe përmes kohës, kujdesit dhe komunikimit. Në shumë familje, një takim me miqtë e vjetër shndërrohet në një burim humori, kujtimesh dhe emocionesh pozitive që përfshijnë të gjithë anëtarët.
Në shoqëri – Shoqëria moderne karakterizohet nga lëvizshmëria, migrimi dhe ritmi i shpejtë i jetës. Për pasojë, shumë marrëdhënie bëhen sipërfaqësore. Miqtë e vjetër ofrojnë një ndjenjë stabiliteti. Ata njohin historinë tonë, familjen, sfidat dhe sukseset, prandaj komunikimi me ta kërkon më pak shpjegime dhe krijon menjëherë afërsi emocionale.
Në vendin e punës – Edhe në aspektin profesional, ruajtja e marrëdhënieve të vjetra sjell përfitime. Një ish-koleg mund të ofrojë mbështetje emocionale gjatë periudhave të stresit ose të krijojë mundësi të reja bashkëpunimi. Për më tepër, rikujtimi i sukseseve të përbashkëta rrit vetëbesimin dhe motivimin.
Shembull: Një menaxher që po kalon një periudhë të vështirë profesionale takohet me ish-ekipin e tij të parë të punës. Gjatë bisedës rikujton projektet e realizuara me sukses dhe rifiton besimin në aftësitë e tij drejtuese.
Kur nostalgjia bëhet problem?
Megjithëse nostalgjia ka efekte pozitive, ajo mund të bëhet jofunksionale kur individi idealizon vazhdimisht të kaluarën dhe refuzon të jetojë të tashmen. Psikologët theksojnë se nostalgjia është e shëndetshme vetëm kur përdoret si burim force dhe jo si strehë nga realiteti.
Shprehje si: “Atëherë ishte gjithçka më mirë.” “Koha ime ka kaluar.” “Nuk do të jem më kurrë i lumtur.”, mund të tregojnë se nostalgjia po shndërrohet në pengesë për zhvillimin personal.
Si ta përdorim nostalgjinë në mënyrë të shëndetshme?
Psikologët rekomandojnë disa praktika të thjeshta:
kontaktoni herë pas here një mik të vjetër pa pritur një rast të veçantë;
organizoni takime ose aktivitete që rikujtojnë përvoja pozitive;
krijoni albume fotografish ose ditarë kujtimesh;
ndani histori të së kaluarës me familjen dhe fëmijët;
përdorni kujtimet si burim motivimi për objektivat e së ardhmes, jo si arsye për të jetuar vetëm me të kaluarën.
Si përfundim, kontakti me miqtë e vjetër është shumë më tepër sesa një rikthim sentimental. Ai është një proces psikologjik që forcon identitetin, zvogëlon vetminë, rrit ndjenjën e përkatësisë dhe aktivizon emocione pozitive që ndikojnë drejtpërdrejt në mirëqenien mendore. Nostalgjia, kur përjetohet në mënyrë të shëndetshme, nuk na largon nga e tashmja; përkundrazi, na ndihmon ta kuptojmë më mirë veten dhe të ndërtojmë marrëdhënie më të forta.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
