Jeta nuk zhvillohet gjithmonë sipas planeve tona. Humbjet, dështimet, zhgënjimet, ndryshimet e papritura dhe periudhat e pasigurisë janë pjesë e përvojës njerëzore. Në momente të tilla, shumë njerëz ndihen të pafuqishëm dhe kanë përshtypjen se gjithçka po shkon kundër tyre. Megjithatë, psikologjia moderne tregon se mënyra se si ne i interpretojmë dhe përballemi me vështirësitë ka një ndikim më të madh në mirëqenien tonë sesa vetë ngjarjet.
1.Pranoni realitetin, jo dorëzimin – Psikologia amerikane Marsha Linehan, themeluese e Terapisë Dialektike të Sjelljes (DBT), flet për konceptin e “pranimit radikal” (Radical Acceptance). Ky koncept nuk nënkupton të pajtohesh me padrejtësinë apo të heqësh dorë nga ndryshimi, por të pranosh se situata ekziston ashtu siç është. Lufta e vazhdueshme me realitetin shpesh rrit vuajtjen emocionale. Pranimi krijon hapësirën mendore për të marrë vendime më të qarta dhe për të kanalizuar energjinë drejt asaj që mund të ndryshohet.
2.Ndryshoni mënyrën se si e interpretoni situatën – Aaron T. Beck, themeluesi i Terapisë Kognitive, argumentonte se emocionet tona ndikohen jo vetëm nga ngjarjet, por edhe nga interpretimet që u bëjmë atyre. Kur përballemi me një sfidë, mendime si “Nuk do t’ia dal kurrë” ose “Gjithçka ka marrë fund” mund të rrisin ankthin dhe dëshpërimin. Pyetje të thjeshta si:
A kam prova që kjo situatë është e pashpresë?
A ka një mënyrë tjetër për ta parë këtë?
Çfarë do t’i këshilloja një personi që ndodhet në të njëjtën situatë? – mund të ndihmojnë në zhvillimin e një perspektive më realiste dhe më funksionale.
3.Përqendrohuni tek ajo që është nën kontrollin tuaj – Psikologu Julian Rotter prezantoi konceptin e “Locus of Control”, duke dalluar njerëzit që besojnë se mund të ndikojnë në jetën e tyre nga ata që mendojnë se gjithçka varet nga faktorë të jashtëm. Kur gjithçka duket se po shkon keq, është e dobishme të ndani situatën në dy kategori:
Çfarë nuk mund ta kontrolloj?
Çfarë mund të bëj sot, sado e vogël të jetë?
Veprimet e vogla rikthejnë ndjenjën e kontrollit dhe zvogëlojnë pafuqinë psikologjike.
4.Zhvilloni qëndrueshmërinë – Psikologia Ann Masten e quan qëndrueshmërinë “magjia e zakonshme”, duke theksuar se ajo nuk është një cilësi e rrallë, por një aftësi që mund të zhvillohet. Qëndrueshmëria ndërtohet përmes:
marrëdhënieve mbështetëse;
fleksibilitetit në të menduar;
aftësisë për të menaxhuar emocionet;
vendosjes së objektivave të arritshëm;
kujdesit për shëndetin fizik dhe mendor.
Njerëzit e qëndrueshëm nuk janë ata që nuk bien, por ata që mësojnë të ngrihen përsëri.
5.Jepini kuptim vështirësisë – Psikiatri Viktor Frankl, autor i veprës “Njeriu në kërkim të kuptimit”, argumentonte se njeriu mund të përballojë pothuajse çdo situatë nëse arrin t’i japë asaj një kuptim. Vështirësitë mund të shndërrohen në burim mësimi duke pyetur:
Çfarë po më mëson kjo përvojë?
Si mund të rritem përmes saj?
Çfarë vlere dua të ruaj edhe në këtë periudhë?
Kërkimi i kuptimit nuk e eliminon dhimbjen, por e bën atë më të përballueshme.
6.Kultivoni një mendësi zhvillimi – Psikologia Carol S. Dweck prezantoi konceptin e “Growth Mindset” (mendësia e zhvillimit), sipas të cilit aftësitë nuk janë fikse, por mund të përmirësohen përmes përpjekjes, praktikës dhe mësimit. Në vend të mendimit: “Kam dështuar”, mund të provohet formulimi:
“Nuk ia dola këtë herë, por mund të mësoj dhe të përmirësohem.” Ky ndryshim gjuhësor ndikon në motivim, këmbëngulje dhe performancë.
7.Kujdesuni për trupin për të mbështetur mendjen – Neuroshkenca tregon se aktiviteti fizik, gjumi cilësor dhe ushqyerja e balancuar ndikojnë drejtpërdrejt në funksionimin e trurit dhe në rregullimin emocional. Sipas kërkimeve të John Ratey, aktiviteti fizik stimulon prodhimin e faktorëve neurotrofikë që mbështesin plasticitetin e trurit dhe përmirësojnë humorin. Edhe një ecje 30-minutëshe mund të ulë nivelin e stresit dhe të rrisë qartësinë mendore.
8.Mos e përballoni vetëm barrën emocionale – George Bonanno, studiues i reziliencës pas traumave, ka treguar se mbështetja sociale është një nga faktorët më të rëndësishëm mbrojtës për shëndetin mendor. Të flasësh me një mik, familjar ose psikolog nuk është shenjë dobësie. Përkundrazi, kërkimi i ndihmës përfaqëson një strategji efektive për përballimin e stresit dhe rikuperimin emocional.
Në përfundim, kur gjithçka duket se po shkon keq, instinkti ynë mund të na shtyjë drejt dëshpërimit ose dorëzimit. Megjithatë, psikologjia na kujton se fuqia jonë nuk qëndron gjithmonë në kontrollin e rrethanave, por në mënyrën se si zgjedhim t’u përgjigjemi atyre. Pranimi i realitetit, ndryshimi i mënyrës së të menduarit, zhvillimi i qëndrueshmërisë, kërkimi i kuptimit, mbështetja sociale dhe kultivimi i një mendësie zhvillimi janë strategji të mbështetura nga kërkimet shkencore që ndihmojnë individin të përballojë sfidat me më shumë qetësi dhe besim.
Fitimi i çdo sfide nuk do të thotë të mos rrëzohesh kurrë. Do të thotë të zhvillosh aftësinë për t’u ngritur, për të mësuar dhe për të ecur përpara, edhe kur rruga duket më e vështira.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
