Një studim i ri sugjeron se rreziku më i lartë për depresion në moshë madhore, i lidhur shpesh me divorcin e prindërve gjatë fëmijërisë, mund të shpjegohet më shumë nga problemet e shëndetit mendor dhe përdorimit të substancave te prindërit sesa nga vetë ndarja.
Divorci i prindërve është konsideruar prej kohësh një përvojë që mund të lërë gjurmë të thella emocionale te fëmijët. Studime të mëparshme kanë gjetur se të rriturit që kanë përjetuar ndarjen e prindërve gjatë fëmijërisë kanë më shumë gjasa të raportojnë depresion dhe shqetësim psikologjik. Por një studim i ri sugjeron se historia mund të jetë më komplekse. Duke analizuar të dhënat e 128,264 të rriturve në Shtetet e Bashkuara, studiuesit zbuluan se lidhja mes strukturës familjare gjatë fëmijërisë dhe shqetësimit emocional në moshë madhore zvogëlohej ndjeshëm kur merreshin në konsideratë faktorë të tjerë, veçanërisht problemet e shëndetit mendor dhe përdorimi i substancave nga prindërit. Gjetjet, të publikuara në revistën Psychiatry Research, ngrenë një pyetje të rëndësishme: A është vetë divorci ai që rrit rrezikun për probleme të shëndetit mendor në të ardhmen, apo divorci është pjesë e një tabloje më të gjerë familjare?
Një ndarje nuk ndodh në vakum
Studiuesit theksojnë se divorci rrallë është një ngjarje e izoluar. Për një fëmijë, ndryshimi i strukturës familjare mund të shoqërohet me tensione të tjera, probleme ekonomike, konflikte mes prindërve, vështirësi në marrëdhëniet familjare apo probleme të shëndetit mendor të prindërve. Pikërisht këtu qëndron një nga aspektet më të rëndësishme të studimit. Hulumtimet e mëparshme, përfshirë një meta-analizë të vitit 2019, kanë treguar se njerëzit që kanë përjetuar divorcin e prindërve gjatë fëmijërisë priren të kenë nivele më të larta depresioni dhe shqetësimi psikologjik në moshë madhore. Këto rezultate janë interpretuar shpesh si dëshmi se ndarja e prindërve mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta dhe afatgjata. Por autorët e studimit të ri argumentojnë se një pjesë e kësaj lidhjeje mund të lidhet me faktorë që ekzistonin në familje përpara ose gjatë divorcit. Për shembull, kërkime të tjera kanë treguar se të rriturit që divorcohen kanë, mesatarisht, një rrezik më të lartë për probleme të shëndetit mendor, përfshirë depresionin dhe ankthin. Kjo ngre mundësinë që disa prej këtyre dobësive të jenë të përbashkëta brenda familjes dhe të ndikojnë si në marrëdhënien e prindërve, ashtu edhe në mirëqenien psikologjike të fëmijëve.
Çfarë analizuan studiuesit?
Studimi u drejtua nga Mary Kate Schilke, nga Universiteti Tyndale, dhe Esme Fuller-Thomson, nga Universiteti i Torontos. Studiuesit përdorën të dhëna nga Behavioral Risk Factor Surveillance System (BRFSS) për periudhën 2021–2024. Bëhet fjalë për një anketë të gjerë telefonike që mbledh të dhëna mbi shëndetin dhe faktorë të ndryshëm të jetesës te të rriturit në Shtetet e Bashkuara. Në analizë u përfshinë 128,264 të rritur. Studiuesit u përpoqën të izolonin sa më shumë që të ishte e mundur lidhjen mes strukturës familjare dhe shëndetit mendor, duke marrë në konsideratë përvoja të tjera negative gjatë fëmijërisë. Për këtë arsye, nga analiza u përjashtuan personat që raportuan se kishin përjetuar abuzim fizik ose seksual gjatë fëmijërisë.
Një tjetër element interesant i hulumtimit ishte përfshirja e një grupi që është studiuar më pak: të rriturit, prindërit e të cilëve nuk ishin martuar kurrë. Kjo i lejoi studiuesit të shikonin jo vetëm pasojat e një divorci, por edhe mënyrën se si forma të ndryshme të strukturës familjare lidhen me shëndetin mendor në moshë madhore.
Një lidhje që kërkon më shumë nuanca
Rezultatet nuk nënkuptojnë se divorci i prindërve është domosdoshmërisht pa ndikim emocional te fëmijët. Përkundrazi, ato sugjerojnë se është e vështirë të kuptohet efekti i tij duke e parë divorcin si një faktor të vetëm. Përvojat e fëmijërisë janë të ndërlidhura dhe shëndeti mendor i prindërve, konfliktet familjare, përdorimi i substancave dhe rrethanat që shoqërojnë një ndarje mund të luajnë role të rëndësishme. Prandaj, pyetja nuk është vetëm “A u divorcuan prindërit?”, por edhe “Çfarë po ndodhte në familje para, gjatë dhe pas ndarjes?” Ky ndryshim këndvështrimi mund të jetë i rëndësishëm edhe për mënyrën se si profesionistët e shëndetit mendor i kuptojnë përvojat e fëmijërisë. Në vend që një divorc të shihet automatikisht si shkak i problemeve të ardhshme psikologjike, historia familjare duhet parë në tërësi.
Në fund të fundit, një familje nuk përcaktohet vetëm nga statusi martesor i prindërve. Ajo që përjeton një fëmijë brenda marrëdhënieve të tij familjare mund të jetë po aq e rëndësishme sa vetë struktura e familjes.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
