Sipas një studimi të botuar në revistën shkencore ‘Pnas’, kalimi i kohës me një person të komplikuar mund të ketë një ndikim negativ në humor në afat të shkurtër, por në afat të gjatë mund të ndikojë edhe në shëndetin fizik.
Ka disa prej tyre në jetën tonë. Shpesh janë anëtarë të familjes, miq ose kolegë pune. Njerëz me të cilët merremi çdo ditë, të cilët na e bëjnë jetën të vështirë. Anglezët i quajnë “ngacmues”, por për ne ata janë thjesht “bezdisës”. Një burim bezdisjeje që mund të ndikojë në humorin tonë, dhe me sa duket, më shumë. Në fakt, sipas një studimi të kohëve të fundit, njerëzit “e vështirë” na bëjnë të plakemi më shpejt.
Ndërsa marrëdhëniet shoqërore janë thelbësore për shëndetin e njeriut, lidhjet negative brenda rrjeteve tona nuk janë të rralla. Përkundrazi, ato janë të përhapura dhe të nënvlerësuara, dhe mund të përshpejtojnë plakjen biologjike. Sipas shkencëtarëve, kalimi i kohës me një person sfidues mund të ketë një ndikim negativ në humor në afat të shkurtër, por me kalimin e kohës, këto ndërveprime shoqërore sfiduese mund të ndikojnë edhe në shëndetin fizik. Studimi, i financuar nga Instituti Kombëtar i SHBA-së për Plakjen dhe i botuar në PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences), hetoi pikërisht këtë aspekt pak të eksploruar më parë.
Ndërsa marrëdhëniet pozitive janë lidhur prej kohësh me një jetë më të shëndetshme dhe më të gjatë, njerëzit bezdisës duket se kanë efektin e kundërt: ato rrisin stresin kronik dhe rrisin biomarkuesit epigjenetikë të lidhur me plakjen. Studimi gjithashtu theksoi se këto marrëdhënie negative përjetohen në mënyrë disproporcionale nga ata që tashmë përballen me cenueshmëri më të mëdha sociale dhe shëndetësore, si dhe nga gratë krahasuar me burrat. Autorët e studimit madje gjetën një efekt “akumulativ”: çdo person shtesë bezdisës në rrethin e dikujt korrespondon me një shkallë plakjeje që është afërsisht 1.5% më e shpejtë dhe një moshë biologjike që është afërsisht 9 muaj më e vjetër. Në përgjithësi, gjetjet, përmbledhin studiuesit, nxjerrin në pah rolin thelbësor – dhe negativ – të njerëzve bezdisës dhe nevojën për ndërhyrje që zvogëlojnë ekspozimet e dëmshme sociale për të nxitur plakjen më të shëndetshme.
Stresi dhe plakja
Një gjë është e sigurt: “Jo të gjitha lidhjet shoqërore janë mbështetëse”, siç thekson Byungkyu Lee, profesor i asociuar i sociologjisë në Universitetin e Nju Jorkut dhe autori kryesor i studimit, në një analizë të thelluar të botuar online në Washington Post. Disa miqësi mund të jenë ambivalente dhe të hidhura, duke sjellë si dritë ashtu edhe hije. Të tjera, vëren bashkautorja Brea Perry, drejtore e asociuar e Institutit Irsay për Kërkime të Shkencave Sociomjekësore dhe profesoreshë e sociologjisë në Universitetin e Indianës në Bloomington, janë “ekskluzivisht stresuese”. Për të kuptuar se si këto marrëdhënie negative ndikojnë në plakjen biologjike – shkalla me të cilën qelizat i nënshtrohen shkatërrimit të kohës, e cila nuk përkon gjithmonë me moshën kronologjike të një personi – Lee dhe kolegët mblodhën të dhëna nga mbi 2,000 njerëz në një anketë të kryer në Indiana. Përveç pyetjeve në lidhje me marrëdhëniet shoqërore dhe vetëvlerësimit të shëndetit të përgjithshëm, subjekteve iu kërkua gjithashtu të jepnin mostra të pështymës, të cilat u analizuan për ndryshimet e ADN-së që tregojnë plakjen biologjike. Analiza më pas na lejoi të krahasonim shkallët e plakjes së atyre që kishin Hassler në rrjetin e tyre dhe atyre që nuk e kishin.
“Edhe efektet e vogla në aspektin e plakjes biologjike mund të grumbullohen”, paralajmëron Perry, gjë që mund të kontribuojë në fillimin e hershëm të sëmundjeve kronike. Studimi, theksojnë autorët, nuk vërteton një marrëdhënie shkak-pasojë. “Ne nuk e dimë nëse ngacmuesit janë në të vërtetë shkaku i plakjes së përshpejtuar”, sqaron Lee. “Ajo që po vërejmë është një lloj lidhjeje midis pranisë së elementëve bezdisës dhe problematikë në rrjetin shoqëror të dikujt dhe shkallës së plakjes.”
Si të mbroheni
Si mund ta mbroni shëndetin tuaj nga njerëzit bezdisës? Këshilla më e dukshme, sugjeron Lee, është të vlerësoni me kujdes marrëdhëniet tuaja, duke shmangur ata që ju shqetësojnë kur është e mundur dhe duke i prerë lidhjet nëse mendoni se dikush po shton negativitet dhe stres të konsiderueshëm në jetën tuaj, edhe pse ky mund të jetë një vendim tepër i vështirë. Në realitet, megjithatë, shmangia e çdo marrëdhënieje problematike është ndoshta jorealiste, paralajmërojnë shkencëtarët. Mund të ndiheni të detyruar të ruani disa, siç janë ato me anëtarët e familjes, vazhdon Lee. Marrëdhënie të tjera mund të shtojnë disa aspekte pozitive në jetën tuaj, së bashku me një shkallë të caktuar vështirësie. Pra, kur e gjeni veten në shoqërinë e një personi bezdisës, mund të jetë e dobishme të kufizoni kohën që kaloni me atë person ose të merrni në konsideratë terapinë për të përmirësuar aspektet e vështira të marrëdhënies, sugjeron Perry.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
