Në kohën kur rrjetet sociale kanë bërë që zëri të dëgjohet më shumë se veprimi, dhe imazhi të vlejë shpesh më tepër se përmbajtja, shoqëria duket se po jeton në një ekspozitë të përhershme vetvetesh. Çdo ditë përballemi me njerëz që flasin shumë për atë që janë, që tregojnë shumë për atë që bëjnë dhe që ndërtojnë me kujdes një version të vetes për t’u parë nga të tjerët, shpesh më të përsosur se realiteti.
Në këtë zhurmë të vazhdueshme vetëpromovimi, bëhet gjithnjë e më e rrallë dhe njëkohësisht më e çmuar prania e atyre njerëzve të heshtur, që nuk kërkojnë vëmendje, por lënë gjurmë; që nuk mburren, por befasojnë me thjeshtësinë dhe qëndrueshmërinë e veprimeve të tyre. Janë pikërisht këta individë që, në kontrast me klimën e sotme sociale të ekspozimit dhe individualizmit, na rikujtojnë se vlera e vërtetë e njeriut nuk matet me fjalët që ai thotë për veten, por me mënyrën se si ai sillet me të tjerët në heshtje dhe pa kërkuar asgjë në këmbim.
Vlerësimi i njerëzve që nuk mburren, por që shquhen përmes veprimeve të tyre të heshtura dhe të qëndrueshme, lidhet ngushtë me një traditë të gjatë mendimi në psikologji dhe filozofi morale, e cila thekson rëndësinë e autenticitetit, përulësisë dhe marrëdhënieve të shëndetshme ndërpersonale.
Në këtë kuptim, sjelljet e përulura, buzëqeshja e sinqertë dhe gjestet dashamirëse pa pritshmëri shpërblimi janë konsideruar nga autorë si Erich Fromm si shprehje e një orientimi produktiv të personalitetit, ku individi nuk është i përqendruar te vetvetja në mënyrë egoiste, por te lidhja e vërtetë me tjetrin dhe dashuria si akt aktiv përgjegjësie. Fromm, në veprën e tij mbi natyrën e dashurisë, e lidh shëndetin psikik me aftësinë për të dhënë pa u instrumentalizuar nga nevoja për lavdërim apo dominim.
Nga ana tjetër, në psikologjinë e vetes, Heinz Kohut thekson se struktura e shëndetshme e personalitetit formohet kur individi arrin të ndërtojë një vetëvlerësim të qëndrueshëm, pa pasur nevojë të ushqehet vazhdimisht nga admirimi i jashtëm, ndërsa mungesa e kësaj strukture mund të çojë në shfaqje narcisiste ku “unë”-ja vendoset në qendër të çdo përvoje. Në një linjë më klinike, Otto Kernberg e përshkruan narcisizmin patologjik si një organizim personaliteti ku madhështia e vetes dhe zhvlerësimi i të tjerëve bashkëjetojnë, duke prodhuar marrëdhënie të brishta dhe shpesh shkatërruese. Edhe Paul-Claude Racamier, duke folur për “narcisizmin pervers”, e përshkruan një formë të sjelljes ku individi jo vetëm idealizon veten, por ushtron edhe presion të fshehtë dhe manipulim moral ndaj të tjerëve, duke e bërë marrëdhënien një hapësirë dominimi e jo bashkëjetese.
Në këtë sfond teorik, bëhet e qartë se shoqëritë me prirje individualiste dhe ekspozicioniste shpesh nxisin sjellje ku dukja dhe vetëlavdërimi marrin përparësi ndaj autenticitetit, duke e bërë të rrallë praninë e njerëzve që veprojnë në heshtje dhe pa interes për vetëpromovim. Megjithatë, pikërisht këta individë, të cilët nuk mbështeten në gënjeshtra, nuk ndërtojnë imazhe artificiale dhe nuk kërkojnë vëmendje të tepruar, përfaqësojnë sipas këtyre autorëve një model më të qëndrueshëm të shëndetit psikologjik dhe të marrëdhënieve humane, duke përmirësuar ndjeshëm cilësinë e jetës shoqërore.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
