Studimet e fundit psikologjike sugjerojnë se tiparet e personalitetit nuk janë aq të pandryshueshme sa mendohej dikur. Një gazetare vendosi ta testojë këtë teori mbi veten, duke synuar të ulë neuroticizmin, të rrisë ekstraversionin dhe të bëhet më e pajtueshme me të tjerët.
Për dekada, psikologët kanë debatuar nëse personaliteti i njeriut mund të ndryshojë ndjeshëm pas moshës së rritur. Sot, një numër në rritje studimesh sugjeron se përgjigjja është po. Përmes sjelljeve të përsëritura dhe ndërhyrjeve të synuara, njerëzit mund të ndikojnë në disa prej tipareve të tyre kryesore. Gazetarja Laurie Clarke vendosi ta provojë këtë teori në një eksperiment personal gjashtëjavor, duke u mbështetur në modelin psikologjik “Pesë të Mëdhatë” (Big Five), i cili e përshkruan personalitetin përmes pesë dimensioneve: hapjes, ndërgjegjes, ekstraversionit, pajtueshmërisë dhe neuroticizmit. Testi fillestar tregoi se Clarke kishte një nivel shumë të lartë neuroticizmi, duke u renditur mbi 85% të njerëzve, ndërsa ishte gjithashtu shumë e hapur ndaj përvojave të reja dhe me nivel të lartë ndërgjegjeje. Pajtueshmëria ishte në nivel mesatar, ndërsa ekstraversioni ishte një nga aspektet që dëshironte të përmirësonte.
Eksperimenti me sjelljet e përditshme
Për gjashtë javë, ajo zbatoi një seri aktivitetesh të rekomanduara nga studimet mbi ndryshimin e personalitetit. Për të ulur neuroticizmin, nisi të meditonte dhe të mbante një ditar mirënjohjeje, ndërsa për të rritur ekstraversionin mori pjesë në aktivitete shoqërore dhe u përpoq të krijonte kontakte të reja. Për të rritur pajtueshmërinë, u fokusua te mirësia ndaj të tjerëve dhe te përpjekja për t’i interpretuar sjelljet e njerëzve në mënyrë më pozitive. Ndërkohë, për të kontrolluar perfeksionizmin, u përpoq të mos e kontrollonte vazhdimisht punën e saj dhe të pranonte se jo çdo gjë duhej të ishte perfekte.
Një nga rezultatet më të dukshme ishte ndryshimi në sjelljen sociale. Sa më shumë aktivitete me njerëz të panjohur ndiqte, aq më e lehtë i bëhej të shoqërohej. Në fund të eksperimentit, madje nisi spontanisht një bisedë me një person gjatë një ore joge – diçka që më parë do ta kishte konsideruar të pazakontë për veten. Meditimi, nga ana tjetër, e ndihmoi të kuptonte më mirë mënyrën se si funksiononin mendimet dhe emocionet e saj. Ajo nisi të përballej me mendimet negative në vend që t’i shmangte ato.
Çfarë thonë studimet?
Kërkimet e viteve të fundit kanë sfiduar idenë se personaliteti “ngurtësohet” në moshën madhore. Studimet tregojnë se njerëzit natyrshëm priren të bëhen më pak neurotikë, më të ndërgjegjshëm dhe më të pajtueshëm me kalimin e viteve. Një studim i vitit 2019, i udhëhequr nga psikologu Nathan Hudson, tregoi se studentët mund të ndryshonin në mënyrë të matshme disa tipare të personalitetit përmes sfidave të përsëritura që synonin mendimet, emocionet dhe sjelljet e tyre. Ndryshimet ishin më të mëdha te personat që përfunduan më shumë nga këto sfida. Një studim tjetër, i kryer në vitin 2021 nga Mirjam Stieger dhe kolegët e saj, përdori një aplikacion për telefonat inteligjentë dhe gjeti ndryshime të dëshiruara në ekstraversion, ndërgjegje, neuroticizëm dhe pajtueshmëri. Disa prej këtyre ndryshimeve vazhduan edhe muaj pas përfundimit të ndërhyrjes.
Rezultatet pas gjashtë javësh
Pas gjashtë javësh, Clarke nuk pretendoi se ishte bërë një person krejtësisht tjetër. Megjithatë, ajo vuri re ndryshime konkrete në mënyrën se si sillej dhe e perceptonte veten. Pjesëmarrja në aktivitete shoqërore i tregoi se mund të ishte më sociale nga sa kishte besuar. Përpjekjet për të kontrolluar perfeksionizmin e ndihmuan të pranonte gabime të vogla pa u shqetësuar gjatë. Ndërsa meditimi dhe ditari i mirënjohjes i dhanë një mënyrë të re për t’u përballur me mendimet dhe emocionet negative. Eksperimenti mbështet një përfundim të rëndësishëm të psikologjisë moderne: personaliteti nuk është domosdoshmërisht i fiksuar. Ndonëse ndryshimet nuk ndodhin menjëherë dhe nuk mund të transformojnë çdo aspekt të karakterit, sjelljet e përsëritura dhe qëllimet e qarta mund të ndikojnë gradualisht në mënyrën se si mendojmë, sillemi dhe e perceptojmë veten.
Në vend që të presim të “bëhemi” një person tjetër, sugjerimi i studiuesve është më praktik: të fillojmë të sillemi në mënyrën që duam të bëhemi dhe ta përsërisim atë mjaftueshëm gjatë.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
