Keni pasur një ditë të vështirë dhe ndjeni nevojën të flisni me dikë. Mendoni të telefononi një mik, shikoni orën dhe filloni të pyesni veten nëse është i zënë, nëse ka kohë të flasë apo nëse po e shqetësoni. Pastaj e lini telefonatën për më vonë. Në vend të saj, hapni një bisedë me një inteligjencë artificiale dhe filloni të shkruani.
Për shumë njerëz, ky veprim mund të duket më i lehtë. Jo domosdoshmërisht sepse preferojnë të flasin me një makinë sesa me një njeri, por sepse disa nga pengesat sociale dhe emocionale që shoqërojnë një bisedë njerëzore thjesht nuk janë aty. Një bisedë me inteligjencën artificiale mund të shërbejë si hapësirë për të organizuar mendimet, për të gjetur fjalët e duhura ose për të kuptuar më mirë atë që po ndiejmë. Por kjo nuk do të thotë se ajo mund të zëvendësojë lidhjen njerëzore.
Gatishmëria e menjëhershme e bën më të lehtë hapin e parë
Para se të telefonojmë një mik, mund të kalojnë nëpër mendje një sërë pyetjesh: A është në punë? A është vonë? A ka energji për të më dëgjuar? A i kam folur shumë herë për të njëjtin problem? Edhe kur kemi një marrëdhënie të afërt me dikë, mund të shqetësohemi se po e ndërpresim, po i marrim kohën ose po i shtojmë një barrë tjetër. Me inteligjencën artificiale, një pjesë e madhe e këtij shqetësimi praktik zhduket. Mund të shkruani në momentin që dëshironi, pa pasur nevojë të kontrolloni orarin e dikujt tjetër apo të mendoni nëse ai person është në gjendjen e duhur për të dëgjuar. Kjo disponueshmëri mund ta bëjë më të lehtë pikërisht atë hapin e parë: të vendosni në fjalë atë që po ju shqetëson. Edhe vetë shkrimi ofron një avantazh. Mund të ndaloni, të fshini një fjali, ta riformuloni ose të mendoni pak para se të vazhdoni. Në këtë mënyrë, një bisedë dixhitale mund të funksionojë si një hapësirë ku fillimisht përpiqeni të kuptoni se çfarë doni të thoni.
Ekrani mund të ulë ndjesinë e ekspozimit
Të flasësh për diçka intime me një person tjetër kërkon një shkallë cenueshmërie. Mund të kemi frikë se mos na gjykojnë, se mos nuk na kuptojnë, se mos reagojnë ndryshe nga sa presim apo se mos dukemi sikur po e ekzagjerojmë një situatë. Kur shkruajmë para një ekrani, kjo distancë mund ta bëjë përvojën të ndihet më pak ekspozuese. Nuk ka nevojë të lexoni menjëherë shprehjen e fytyrës së tjetrit. Nuk ka heshtje të sikletshme dhe nuk jeni të detyruar të përgjigjeni në të njëjtën sekondë. Mund të mendoni para se të shkruani dhe ta korrigjoni mënyrën se si e shprehni veten. Kjo mund të jetë veçanërisht e dobishme kur ende nuk e kuptoni plotësisht se çfarë po ndodh me ju.
Një bisedë me IA nuk kërkon të njëjtin reciprocitet
Marrëdhëniet njerëzore funksionojnë përmes shkëmbimit. Kur flasim me një mik, ai mund të na dëgjojë, por edhe ai mund të ketë nevojë të flasë, të ndajë diçka ose të kërkojë mbështetje. Kjo është pjesë e natyrshme e një marrëdhënieje, por kërkon edhe energji. Në një bisedë me inteligjencën artificiale, mund të përqendroheni për disa minuta vetëm te një problem, pyetje ose shqetësim. Nuk keni nevojë të ndryshoni temën për t’u interesuar për ditën e personit tjetër dhe nuk duhet të mendoni nëse po e ngarkoni me problemet tuaja. Kjo e bën ndërveprimin më të thjeshtë, por njëkohësisht tregon edhe dallimin thelbësor mes një mjeti dixhital dhe një marrëdhënieje njerëzore.
Mund të jetë një urë drejt një bisede me dikë tjetër
Fakti që një bisedë me inteligjencën artificiale mund të ndihet më e lehtë nuk do të thotë se duhet të zëvendësojë miqtë apo njerëzit e afërt. Përkundrazi, ajo mund të përdoret si një hap paraprak. Ndoshta fillimisht shkruani: “Jam i mbingarkuar dhe nuk di si ta shpjegoj.” Duke vazhduar të shkruani, mund të kuptoni më qartë se çfarë ju shqetëson. Dhe kjo mund t’ju ndihmojë më pas të bëni diçka shumë më të thjeshtë: t’i dërgoni një mesazh një miku duke thënë, “A ke pak kohë për të folur?” Në këtë kuptim, teknologjia mund të shërbejë si një mjet për të gjetur fjalët që na mungojnë përpara se t’i drejtohemi një personi tjetër.
Por një ekran nuk mund të zëvendësojë marrëdhënien njerëzore
Ajo që i bën marrëdhëniet njerëzore më të ndërlikuara është, në të njëjtën kohë, ajo që u jep atyre vlerë. Një mik mund të na njohë prej vitesh, të kujtojë historinë tonë, të kuptojë kontekstin e një situate pa ia shpjeguar gjithçka nga fillimi, të ndajë përvojat tona dhe të jetë fizikisht i pranishëm kur kemi nevojë për të. Një inteligjencë artificiale nuk ndan jetën me ne dhe nuk ndërton një marrëdhënie reciproke në të njëjtin kuptim. Prandaj, pyetja nuk është domosdoshmërisht nëse duhet të zgjedhim mes një bisede me IA dhe një telefonate me një mik. Në disa raste, të dyja mund të kenë role të ndryshme. Njëra mund të na ndihmojë të organizojmë mendimet. Tjetra mund të na ofrojë diçka që një ekran nuk mund ta japë: prani, afërsi dhe një marrëdhënie të vërtetë njerëzore.
Kur lehtësia bëhet zëvendësim
Ia vlen gjithashtu të vëzhgojmë se çfarë roli po merr inteligjenca artificiale në jetën tonë. Nëse një bisedë me IA përdoret herë pas here për të organizuar mendimet ose për të gjetur fjalët e duhura, kjo është diçka tjetër nga një situatë në të cilën ajo fillon të zëvendësojë vazhdimisht kontaktin me njerëzit me të cilët në të vërtetë dëshirojmë të lidhemi. Në këtë rast, mund të jetë e dobishme të pyesim veten: Çfarë po e bën kaq të vështirë t’i drejtohem një personi? Ndonjëherë përgjigjja mund të jetë thjesht mungesa e kohës. Herë të tjera mund të jetë frika nga gjykimi, pasiguria apo vështirësia për të gjetur fjalët. Dhe pikërisht këtu mund të fillojë një tjetër lloj bisede — ajo me një person që i besojmë.
Në fund, nevoja për t’u dëgjuar mbetet njerëzore
Ndonjëherë ajo që na duhet nuk është të zgjedhim mes inteligjencës artificiale dhe një miku. Mund të përdorim një bisedë dixhitale për të kuptuar fillimisht atë që po ndiejmë dhe më pas ta ndajmë atë me dikë të afërt. Sepse të gjesh fjalët mund të jetë vetëm hapi i parë. Hapi tjetër është t’ia thuash ato dikujt që mund të të dëgjojë.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
