Të grindesh me vëllezërit dhe motrat është diçka krejt normale. Ndoshta jeni grindur për lodrat, rrobat, dhomën e gjumit, vëmendjen e prindërve apo, në një moment të caktuar, edhe për pyetjen e përjetshme: “Kë duan më shumë mami dhe babi?”
Shumica e këtyre konflikteve janë thjesht pjesë e rritjes. Por çfarë ndodh kur rivaliteti nuk përfundon me fëmijërinë?
Me kalimin e viteve, konkurrenca mes vëllezërve dhe motrave mund të marrë forma më të sofistikuara. Në vend që të debatoni se kush mori copën më të madhe të picës, mund ta gjeni veten duke konkurruar në heshtje për karrierën, paratë, marrëdhëniet, prindërimin, pamjen apo për atë se kush duket sikur e ka jetën më të rregulluar. Nëse disa prej këtyre situatave ju duken familjare, mund të ketë ende një rivalitet të pazgjidhur nga fëmijëria.
1.Çdo gjë shndërrohet në një garë
Një nga shenjat më të qarta të rivalitetit mes vëllezërve dhe motrave në moshë të rritur është ndjesia se njëri duhet gjithmonë të “fitojë”. Merrni një ngritje në detyrë dhe menjëherë tjetri flet për përgjegjësitë e tij më të mëdha në punë. Blini një shtëpi dhe ai ose ajo përmend dikë që njeh dhe që ka një shtëpi edhe më të madhe. Në një marrëdhënie të shëndetshme, vëllezërit dhe motrat mund të kenë jetë krejtësisht të ndryshme dhe sërish të gëzohen për sukseset e njëri-tjetrit. Kur ekziston rivaliteti, çdo arritje mund të duket si pjesë e një tabele rezultatesh. Kush ka punën më të mirë? Kush fiton më shumë? Kush u martua i pari? Kush po i rrit fëmijët “më mirë”? Kush po i bën prindërit më krenarë? Kur çdo bisedë përfundon në krahasime, marrëdhënia mund të jetë kthyer në një garë pa vijë finishi.
2.Pakënaqësitë e fëmijërisë vazhdojnë të ndikojnë edhe sot
Ndoshta ju ishit gjithmonë “fëmija i përgjegjshëm”, ndërsa vëllai ose motra juaj arrinte t’u shpëtonte pasojave. Ose ndoshta ai ose ajo ishte “fëmija i artë”, ndërsa ju ndiheshit vazhdimisht të kritikuar. Mund të ketë pasur edhe një tradhti, një konflikt të madh ose një situatë që ju është dukur e padrejtë dhe që nuk u trajtua kurrë siç duhet. Në teori, tani jeni të rritur. Por emocionalisht, një pjesë e juaja mund të jetë ende duke luftuar të njëjtën betejë. Kjo është një nga shenjat më të vështira për t’u dalluar. Konflikti i sotëm mund të mos ketë të bëjë aspak me atë që ndodhi sot. Mund të debatoni se kush harroi të telefononte prindërit, ndërkohë që në thelb fshihen vite të tëra ndjesie se jeni lënë pas dore, jeni krahasuar ose jeni trajtuar në mënyrë të padrejtë.
3.E keni të vështirë të gëzoheni për suksesin e tyre
Të ndihesh pak xheloz herë pas here është krejt njerëzore. Por rivaliteti mes vëllezërve dhe motrave mund të bëjë që suksesi i tjetrit të ndihet si një dështim personal. Në vend që të mendoni: “Jam i lumtur për të”, mund t’ju vijë menjëherë pyetja: “Çfarë do të thotë kjo për mua?”. Ngritja e tij në detyrë ju bën të vini në dyshim karrierën tuaj. Marrëdhënia e saj ju bën të ndiheni sikur keni mbetur pas. Suksesi financiar i vëllait ose motrës mund t’ju bëjë të ndiheni sikur nuk keni arritur mjaftueshëm. Problemi nuk është se vëllai ose motra juaj po ecën përpara. Problemi është se, diku gjatë rrugës, mund të keni filluar ta matni vlerën tuaj përmes arritjeve të tij ose të saj.
4.Prindërit vazhdojnë t’ju krahasojnë dhe ju ende ndikoheni prej kësaj
Një nga faktorët më të zakonshëm që ushqen rivalitetin mes vëllezërve dhe motrave është krahasimi prindëror. Kur fëmijët rriten me ndjesinë se dashuria, vëmendja, miratimi ose lavdërimi duhet të fitohen, vëllezërit dhe motrat mund të fillojnë ta shohin njëri-tjetrin si konkurrentë. Dhe fakti që rriteni nuk do të thotë domosdoshmërisht se kjo dinamikë zhduket. Fjali të tilla si:
“Pse nuk mund të jesh më shumë si vëllai yt?”
“Motra jote në moshën tënde ishte tashmë e martuar.”
“Shiko sa të suksesshëm janë.”
mund të lënë pas pakënaqësi që zgjasin për vite. Edhe kur krahasimet duken të padëmshme, ato mund të krijojnë një nevojë të vazhdueshme për të provuar vlerën tuaj. Kush telefonon më shpesh? Kush i ndihmon më shumë prindërit? Kush i viziton më shumë? Kush konsiderohet “fëmija i mirë”? Në këtë pikë, rivaliteti nuk është më vetëm mes vëllezërve dhe motrave. Ai lidhet me një nevojë shumë më të vjetër: dëshirën për t’u ndier po aq i dashur, i vlerësuar dhe i rëndësishëm.
5.Bisedat tuaja janë të mbushura me kunja dhe komente të fshehta
Jo çdo rivalitet duket si një konflikt i hapur. Ndonjëherë ai fshihet pas shakave dhe komenteve sarkastike.
“Pra, ende e bën atë punë?”
“Uau, duhet të jetë bukur të kesh kaq shumë kohë të lirë.”
“Mendoj se jo të gjithë duan të stabilizohen.”
Komente të tilla mund të paraqiten si shaka ose si “thjesht sinqeritet”, por nëse ju bëjnë vazhdimisht të ndiheni të kritikuar, të nënvlerësuar ose të vegjël, mund të ketë diçka më të thellë pas tyre. Pak ngacmim mes vëllezërve dhe motrave është normal. Por kur shakatë vazhdimisht prekin pasiguritë, marrëdhëniet, arritjet ose dështimet tuaja, ato mund të dëmtojnë marrëdhënien. Ngacmimi i shëndetshëm ju afron. Kunjat e vazhdueshme krijojnë distancë.
6.Në heshtje dëshironi t’i tejkaloni
Konkurrenca nuk është gjithmonë toksike. Ndonjëherë vëllezërit dhe motrat frymëzojnë njëri-tjetrin për të punuar më shumë dhe për të arritur më shumë. Dallimi qëndron te motivi. A po ndiqni diçka sepse e dëshironi vërtet, apo sepse nuk e duroni dot idenë që vëllai ose motra juaj ta arrijë i pari? Ndoshta nuk do ta pranonit me zë të lartë, por suksesi i tyre ju ndez një dëshirë të fortë për të bërë më shumë. Papritur dëshironi një punë më të mirë, një shtëpi më të madhe, një marrëdhënie më të lumtur ose një mënyrë jetese më mbresëlënëse. Nëse vendimet tuaja ndikohen vazhdimisht nga ajo që bën vëllai ose motra juaj, ia vlen të ndaleni dhe të pyesni veten: “A po ndërtoj jetën që dua unë, apo ende po përpiqem të fitoj një garë që nuk ka pse të ekzistojë?”
7.Nuk arrini të shkëputeni nga i njëjti model
I premtoni vetes se këtë herë nuk do të debatoni. Pastaj vjen një darkë familjare dhe gjithçka përsëritet. Njëri bëhet mbrojtës. Tjetri kritikon. Njëri ndihet i padashur. Tjetri ndihet i sulmuar. Dhe papritur, nuk janë më dy të rritur që kanë një mosmarrëveshje. Është sikur jeni kthyer sërish në moshën 10 dhe 12 vjeç. Familjet shpesh kanë tendencë të na rikthejnë në role që i kemi pasur që në fëmijëri: fëmija i mirë, fëmija problematik, fëmija i artë, fëmija i harruar ose paqebërësi. Këto role mund të jenë çuditërisht të vështira për t’u braktisur. Nëse të njëjtat konflikte përsëriten vit pas viti, mund të mos jetë thjesht një problem komunikimi. Mund të jetë një shenjë e një rivaliteti të vjetër që nuk është zgjidhur kurrë.
Çfarë e shkakton rivalitetin mes vëllezërve dhe motrave?
Nuk ekziston gjithmonë një arsye e vetme. Marrëdhëniet mes vëllezërve dhe motrave formohen gjatë shumë viteve dhe ndikohen nga përvojat e përbashkëta, dinamika familjare, personalitetet dhe mënyra se si secili fëmijë e ka përjetuar familjen. Disa nga shkaqet më të zakonshme janë:
Favorizimi: Kur prindërit dukshëm favorizojnë njërin fëmijë, kjo mund të ushqejë xhelozinë dhe pakënaqësinë.
Krahasimi: Krahasimet e vazhdueshme mund t’i bëjnë fëmijët të ndihen sikur duhet të provojnë vlerën e tyre.
Mungesa e vëmendjes: Kur dashuria dhe vëmendja perceptohen si të kufizuara, fëmijët mund të konkurrojnë për to.
Dallimet në personalitet dhe mënyrë jetese: Me kalimin e viteve, ndryshimet në vlera, zgjedhje dhe mënyrën e të jetuarit mund të krijojnë distancë.
Rolet familjare: Etiketat si “i suksesshmi”, “problematiku”, “i përgjegjshmi” apo “i preferuari” mund të mbeten edhe në moshë të rritur.
Pakënaqësitë e së kaluarës: Padrejtësitë e perceptuara, konfliktet dhe plagët e fëmijërisë nuk zhduken automatikisht vetëm sepse jemi rritur.
Në shumë raste, rivaliteti nuk ka të bëjë me atë se kush ka punën më të mirë, shtëpinë më të madhe apo jetën më të suksesshme.
Në thelb, mund të ketë të bëjë me një pyetje shumë më të vjetër: “Kush është ndier më i dashur, më i vlerësuar dhe më i parë?”
Si ta përballoni rivalitetin pa e kthyer çdo mbledhje familjare në një fushë beteje?
Nëse po përpiqeni të kuptoni se si të përballoni rivalitetin mes vëllezërve dhe motrave, hapi i parë është të pranoni se marrëdhënia mund të funksionojë ende sipas modeleve të vjetra. Nuk mund ta ndryshoni fëmijërinë tuaj. Por mund të vendosni se sa pushtet do t’u jepni atyre dinamikave sot.
Mos mbani më një tabelë rezultatesh – Arritjet e vëllait ose motrës suaj nuk i zhvlerësojnë arritjet tuaja. Jeta nuk është një garë dhe nuk ka nevojë të ketë një fitues.
Gjeni shkakun e vërtetë – Përpiquni të largoheni për një moment nga konflikti konkret dhe pyesni veten se çfarë fshihet pas tij. A jeni vërtet të zemëruar për atë që ndodhi sot, apo po reagoni ndaj diçkaje që ka nisur shumë vite më parë?
Flisni hapur – Nëse është e mundur, shprehni ndjenjat tuaja pa fajësuar tjetrin. Në vend të “Ti gjithmonë më ul”, mund të thoni: “Kur bëhen këto komente, ndihem i nënvlerësuar.” Qëllimi nuk duhet të jetë të fitoni debatin, por të kuptoni njëri-tjetrin.
Vendosni kufij – Të jesh familje nuk do të thotë se duhet të pranosh fyerje, kritika të vazhdueshme apo konkurrencë të pashëndetshme. Nëse një bisedë kthehet vazhdimisht në sulme dhe krahasime, është në rregull të tërhiqeni ose ta ndryshoni temën.
Hiqni dorë nga nevoja për të “fituar” – Vëllai ose motra juaj mund të ketë sukses në mënyrën e vet. Mund të ketë një marrëdhënie të mirë me prindërit tuaj, të fitojë më shumë para ose të duket sikur e ka jetën më të sistemuar. Asnjëra prej këtyre gjërave nuk ia heq vlerën jetës suaj.
Ndoshta pjekuria e vërtetë nuk është të arrini të jeni më mirë se vëllai ose motra juaj. Është të arrini në pikën ku suksesi i tyre nuk ndihet më si kërcënim për ju. Në fund të fundit, mund të ketë hapësirë për të dy: për suksesin e tyre dhe për tuajin, pa pasur nevojë që njëri të humbasë që tjetri të fitojë.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
