Ka njerëz që nuk e përballojnë dot lumturinë e tjetrit. Dhe shpesh nuk e shprehin hapur, nuk të thonë “mos u bëj i lumtur”, por e bëjnë në mënyra të vogla, të vazhdueshme dhe të maskuara si shqetësim, kritikë apo madje dashuri.
Në literaturën psikologjike, kjo sjellje lidhet shpesh me tipare narcisiste, të cilat përshkruhen nga autorë si Heinz Kohut dhe Otto Kernberg si një strukturë e brishtë e vetëvlerësimit që kërkon vazhdimisht furnizim emocional nga të tjerët. Në këtë kuptim, kur ti je i lumtur pa ta, ata ndihen të panevojshëm, dhe kjo i aktivizon në mënyra sabotimi, shpesh të padukshme.
Një nga shenjat më të zakonshme është zhvlerësimi i suksesit tënd. Kur ti ndan një arritje, një narcisist rrallë reagon me gëzim të sinqertë. Ai mund të thotë diçka si “po mirë, nuk është ndonjë gjë e madhe” ose “çdokush mund ta bënte atë”. Kjo nuk është rastësi, por një mekanizëm për të ulur ndjenjën tënde të vlerës dhe për të ruajtur superioritetin e tyre. Studimet mbi narcisizmin tregojnë se individët me këto tipare kanë tendencë të reagojnë me zili dhe konkurrencë kur dikush tjetër shkëlqen.
Një tjetër shenjë është ndryshimi i humorit sapo ti fillon të jesh mirë. Papritur, kur ti je në një gjendje të mirë emocionale, ata bëhen të ftohtë, krijojnë konflikt ose sjellin drama. Në praktikë moderne, kjo mund të duket si partneri që nis një debat pa arsye sapo ti ke pasur një ditë të mirë. Kjo lidhet me atë që psikologët e quajnë “emotional invalidation”—një mënyrë për të zbehur përvojën tënde emocionale dhe për të rikthyer fokusin tek ata.
Një shenjë tjetër është manipulimi i fajit. Një narcisist mund të të bëjë të ndihesh fajtor për gëzimin tënd, duke thënë gjëra si “ti po më lë jashtë” ose “nuk të intereson si ndihem unë”. Kjo është një formë e kontrollit emocional që synon të të lidhë me nevojat e tyre, duke të bërë të ndalosh së shijuari suksesin apo lumturinë për të shmangur konfliktin. Studiuesit e dinamikave toksike të marrëdhënieve theksojnë se kjo është një strategji klasike për të ruajtur varësinë emocionale.
Shenja e katërt është konkurrenca e fshehur. Kur ti ndan një lajm të mirë, ata ndajnë menjëherë diçka “më të mirë” ose më dramatike. Në vend që të të mbështesin, ata e zhvendosin fokusin tek vetja. Në jetën e përditshme, kjo shihet shpesh në rrjete sociale: ti poston një arritje, ata menjëherë postojnë diçka që e tejkalon atë. Ky është një reflektim i nevojës së tyre për validim të vazhdueshëm dhe paaftësisë për të toleruar vëmendjen që nuk është mbi ta.
Një tjetër tregues është sabotimi i qëllimshëm ose i pavetëdijshëm. Kjo mund të vijë në formën e “këshillave” që në të vërtetë të dekurajojnë, vonesa në mbështetje, ose krijimi i situatave që të pengojnë të arrish atë që dëshiron. Në disa raste, narcisisti mund të të largojë nga mundësitë, duke të thënë se “nuk je gati” ose “nuk është momenti i duhur”, ndërkohë që në realitet po e ruan kontrollin mbi ty.
Shenja e gjashtë është mungesa e empatisë në momentet e tua të lumtura. Ndërsa njerëzit e shëndetshëm emocionalisht ndihen mirë kur ti je mirë, narcisistët shpesh nuk arrijnë ta ndiejnë këtë. Ata mund të duken të painteresuar, të shpërqendruar ose madje të irrituar kur ti ndan momente gëzimi. Kjo lidhet me atë që në psikologji quhet deficit empatik, i dokumentuar në shumë kërkime mbi personalitetin narcisist.
Dhe së fundmi, një nga shenjat më të qarta është përpjekja për të kontrolluar perceptimin tënd mbi realitetin. Ata mund të të thonë se po reagon tepër, se po e ekzagjeron lumturinë tënde ose se nuk ke arsye të jesh kaq i kënaqur. Ky është një formë e “gaslighting”, një teknikë e dokumentuar gjerësisht në psikologji, ku dikush të bën të dyshosh në ndjenjat dhe perceptimet e tua.
Në jetën reale, këto sjellje nuk vijnë gjithmonë nga një person që duket “i keq” në sipërfaqe. Shpesh janë njerëz karizmatikë, tërheqës dhe madje shumë të kujdesshëm në fillim. Por me kalimin e kohës, cikli i tyre i zhvlerësimit dhe kontrollit bëhet më i dukshëm. Kuptimi i këtyre shenjave nuk është për të etiketuar njerëzit lehtë, por për të mbrojtur shëndetin tënd emocional dhe për të vendosur kufij të qartë.
Lumturia jote nuk është një kërcënim për askënd që të do vërtet. Por për dikë që ushqehet me kontroll dhe vëmendje, ajo mund të jetë pikërisht kjo një kujtesë se nuk të zotëron. Dhe kjo është një e vërtetë që një narcisist rrallë e pranon, por ti ke të drejtë ta jetosh.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
