Kur flasim me dikë, nuk komunikojmë vetëm përmes fjalëve. Qëndrimi i trupit, lëvizjet e duarve, shprehjet e fytyrës dhe ritmi i zërit kontribuojnë në mënyrën se si mesazhi ynë perceptohet nga të tjerët. Por këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm: nuk ekziston një “fjalor” universal i gjesteve që mund të zbulojë me siguri personalitetin ose mendimet e një njeriu. Psikologët theksojnë se sjellja joverbale duhet parë në kontekst dhe së bashku me komunikimin verbal.
Megjithatë, mënyra se si përdorim duart gjatë një bisede mund të japë disa të dhëna interesante për gjendjen tonë emocionale, mënyrën e komunikimit dhe nivelin e përfshirjes në bisedë.
1.Kur i përdorni shumë duart – Disa njerëz flasin duke bërë vazhdimisht gjeste me duar. Ata mund t’i hapin pëllëmbët, të vizatojnë forma në ajër ose të përdorin duart për të theksuar fjalët. Kjo nuk do të thotë automatikisht se janë ekstrovertë apo “emocionalë”. Megjithatë, kërkimet mbi gjestet tregojnë se lëvizjet e duarve mund të ndihmojnë në strukturimin dhe shprehjen e mendimit gjatë të folurit. Psikologia Susan Goldin-Meadow, një nga studiueset kryesore të gjesteve, ka treguar përmes kërkimeve të saj se gjestet nuk janë thjesht zbukurim i komunikimit; ato mund të lidhen me proceset e të menduarit dhe të të shprehurit. Pra, në disa raste, duart nuk tregojnë vetëm atë që ndien — ato mund të ndihmojnë edhe në formulimin e asaj që po mendon.
2.Kur i mbani duart të qeta – Disa njerëz pothuajse nuk përdorin fare duart gjatë të folurit. Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se janë të ftohtë, të pasigurt ose të mbyllur. Mund të jetë thjesht stili i tyre natyror i komunikimit. Disa njerëz përqendrohen më shumë te fjalët dhe shprehjet e fytyrës, ndërsa të tjerë përdorin më shumë lëvizjet e trupit. Prandaj, një gjest i vetëm nuk duhet përdorur për të nxjerrë përfundime për personalitetin e dikujt.
3.Kur i mbani duart të kryqëzuara – Duart e kryqëzuara shpesh interpretohen si shenjë mbylljeje ose mbrojtjeje. Por realiteti është më kompleks. Një person mund t’i kryqëzojë duart sepse ndihet në siklet, sepse është i ftohtë, sepse kjo është një pozë e rehatshme ose thjesht sepse nuk di ku t’i vendosë. Kjo është arsyeja pse psikologët paralajmërojnë kundër interpretimit të gjesteve të izoluara. Nëse një person kryqëzon duart dhe shmang kontaktin me sy, largohet fizikisht, tensionohet dhe përgjigjet shkurt, atëherë mund të kemi më shumë të dhëna për gjendjen e tij sesa vetëm nga pozicioni i duarve.
4.Kur fërkoni duart ose prekni vazhdimisht gishtat – Lëvizjet e përsëritura të duarve mund të shfaqen kur një person është i tensionuar, i emocionuar ose i përqendruar. Në situata sociale, njerëzit shpesh bëjnë lëvizje të vogla pa vetëdije: prekin gishtat, duart, rrobat ose objekte pranë tyre. Por edhe këtu nuk duhet nxituar në përfundime. Të luash me duart nuk është një “detektor ankthi”. Mund të jetë thjesht një zakon personal. Ajo që ka më shumë rëndësi është nëse kjo sjellje shfaqet papritur dhe ndryshon nga mënyra normale se si sillet personi.
5.Pëllëmbët e hapura mund të krijojnë një përshtypje më bashkëpunuese – Në komunikim, mënyra se si pozicionohen duart mund të ndikojë në përshtypjen që krijojmë. Gjestet me pëllëmbë të hapura shpesh mund të perceptohen si më të hapura ose më pak kërcënuese sesa gjestet shumë të mbyllura ose agresive. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se dikush me pëllëmbë të hapura është domosdoshmërisht i sinqertë. Gjestet mund të ndikojnë në përshtypje, por nuk janë prova të karakterit. Ky është një dallim shumë i rëndësishëm në psikologjinë e komunikimit joverbal.
6.Kur tregoni me gisht – Të treguarit me gisht është një nga gjestet më të fuqishme në komunikim, por kuptimi i tij ndryshon shumë sipas kulturës dhe situatës. Kur përdoret për të treguar një objekt, është thjesht një mënyrë efikase për të drejtuar vëmendjen. Kur drejtohet drejtpërdrejt ndaj një personi gjatë një konflikti, mund të perceptohet si më dominues, akuzues ose kërcënues. Pra, nuk është vetëm çfarë bëjnë duart, por çfarë marrëdhënieje krijon gjesti me personin tjetër.
Mos u përpiqni të “lexoni” njerëzit vetëm nga duart
Një nga gabimet më të zakonshme në interpretimin e gjuhës së trupit është ideja se çdo gjest ka një kuptim të fshehtë.
“Preku hundën — po gënjen.”
“Kryqëzoi duart — është defensiv.”
“Shikon anash — fsheh diçka.”
Këto përfundime janë shumë më të sigurta në filmat televizivë sesa në psikologjinë reale. Komunikimi joverbal është kompleks dhe ndikohet nga kultura, personaliteti, situata, marrëdhënia mes njerëzve dhe gjendja emocionale.
Çfarë mund të mësoni realisht nga gjestet?
Në vend që të kërkoni një “përkthim” të menjëhershëm të duarve, shikoni modelet:
A ndryshon sjellja e personit kur hyn në një situatë të caktuar?
A është i relaksuar apo i tensionuar në përgjithësi?
A përputhen gjestet me fjalët?
Si ndryshon sjellja e tij kur tema bëhet më personale?
A është ky një zakon i përhershëm apo një ndryshim i papritur?
Kjo mënyrë vëzhgimi është shumë më e dobishme sesa përpjekja për të “diagnostikuar” dikë nga një pozicion i duarve.
Duart tona flasin, por nuk tregojnë të gjithë historinë
Ato mund të shoqërojnë fjalët, të theksojnë emocionet, të ndihmojnë në shpjegimin e ideve dhe të ndikojnë në mënyrën se si të tjerët na perceptojnë. Por një gjest i vetëm nuk mund të tregojë me siguri nëse dikush është i pasigurt, arrogant, i sinqertë, nervoz apo po gënjen. Në komunikim, sinjali më i rëndësishëm nuk është një lëvizje e vetme e dorës, por kombinimi i shumë shenjave dhe konteksti në të cilin ato shfaqen. Në fund të fundit, ndoshta mënyra më e mirë për të kuptuar dikë nuk është të shikojmë vetëm duart e tij. Është të dëgjojmë edhe fjalët e tij.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
