Jo çdo marrëdhënie përfundon me një debat, një tradhti apo një ndarje të papritur. Disa marrëdhënie shuhen ngadalë, në heshtje. Bisedat bëhen më të shkurtra, pyetjet më të rralla dhe emocionet mbeten të pathëna. Dy njerëz mund të vazhdojnë të ndajnë të njëjtën hapësirë, por të largohen emocionalisht aq shumë, sa të mos e njohin më botën e njëri-tjetrit.
Nga këndvështrimi psikologjik, heshtja nuk është gjithmonë mungesë komunikimi. Ajo mund të jetë një mesazh që tjetri përpiqet ta kuptojë, shpesh pa pasur asnjë shpjegim. Dhe pikërisht këtu fillon rreziku: kur fjalët mungojnë, mendja përpiqet të plotësojë boshllëqet me supozime, frikë dhe interpretime personale. Psikologu dhe studiuesi i marrëdhënieve John Gottman e ka identifikuar tërheqjen emocionale gjatë konflikteve, të njohur si stonewalling, si një nga modelet e komunikimit që mund të dëmtojnë seriozisht marrëdhëniet në çift. Kur njëri partner mbyllet vazhdimisht dhe refuzon të përfshihet në bisedë, problemet mbeten të pazgjidhura dhe tjetri mund të përjetojë vetmi, pasiguri dhe refuzim.
Heshtja mund të marrë forma të ndryshme. Ndonjëherë, ajo vjen nga frika e konfliktit; herë të tjera, nga lodhja emocionale, vështirësia për të shprehur ndjenjat ose bindja se të flasësh nuk do të ndryshojë asgjë. Por kur përdoret qëllimisht për të ndëshkuar, për të shkaktuar faj ose për të kontrolluar partnerin, ajo shndërrohet në një formë të dëmshme të tërheqjes emocionale.
Personi që përballet me këtë heshtje mund të fillojë të pyesë veten: «Çfarë bëra gabim?», «A nuk jam më i rëndësishëm?» ose «Pse nuk mund të flasim si dikur?». Pa përgjigje, pasiguria rritet dhe marrëdhënia humbet gradualisht ndjenjën e sigurisë.
Kur ajo që nuk themi bëhet më e rëndë se ajo që themi
Në një marrëdhënie të shëndetshme, komunikimi nuk nënkupton mungesën e konflikteve, por aftësinë për t’i përballuar ato. Kur emocionet shtypen vazhdimisht, pakënaqësitë nuk zhduken. Ato mund të grumbullohen dhe të shndërrohen në largësi, zemërim të heshtur ose indiferencë. Psikologia dhe studiuesja Sherry Turkle, në librin Reclaiming Conversation (2015), trajton rëndësinë e bisedës së drejtpërdrejtë dhe të vëmendjes së ndërsjellë në një botë gjithnjë e më të ndërmjetësuar nga teknologjia. Në marrëdhëniet intime, të qenit fizikisht pranë nuk garanton afërsi emocionale. Mund të ndajmë të njëjtën dhomë, të njëjtën tryezë dhe të njëjtën rutinë, por të mos ndajmë më mendimet, frikërat dhe dëshirat tona. Me kalimin e kohës, mungesa e dialogut mund të krijojë një paradoks të dhimbshëm: sa më pak flasim për atë që na shqetëson, aq më e vështirë bëhet të flasim. Frika nga reagimi i tjetrit, krenaria ose përvoja e mëparshme e të qenit i padëgjuar mund të na bëjnë të zgjedhim heshtjen edhe kur kemi më shumë nevojë për komunikim. Kështu, marrëdhënia nuk dëmtohet vetëm nga konfliktet që ndodhin, por edhe nga ato që nuk marrin kurrë mundësinë të zgjidhen.
Jo çdo heshtje është e dëmshme
Është e rëndësishme të kuptojmë se heshtja mund të jetë edhe e shëndetshme. Ndonjëherë, një person ka nevojë për kohë për të qetësuar emocionet dhe për të menduar përpara se të flasë. Një pauzë e tillë mund ta parandalojë përshkallëzimin e konfliktit. Dallimi qëndron te mënyra se si përdoret kjo hapësirë. Të thuash «Kam nevojë për pak kohë që të qetësohem, por dua të flasim më vonë» është krejt ndryshe nga të zhdukesh emocionalisht pa asnjë shpjegim. Në rastin e parë, pauza ruan lidhjen dhe respektin; në të dytin, mund të krijojë pasiguri dhe ndjenjën e braktisjes. Heshtja bëhet shkatërruese kur dialogu ndërpritet vazhdimisht, kur emocionet e njërit shpërfillen dhe kur asnjëri nuk ndihet më i lirë të shprehë atë që mendon.
A mund të rikthehet komunikimi?
Po, nëse ekziston gatishmëri e ndërsjellë për të rindërtuar lidhjen. Hapi i parë nuk është të gjejmë se kush ka më shumë faj, por të krijojmë një hapësirë ku të dy mund të flasin pa u gjykuar dhe të dëgjohen pa u ndërprerë. Ndonjëherë, gjithçka mund të fillojë me një fjali të thjeshtë: «Kam ndjesinë se jemi larguar nga njëri-tjetri dhe dua të kuptoj çfarë po ndodh mes nesh». Kjo nuk e zgjidh menjëherë problemin, por hap një derë që heshtja e kishte mbyllur. Të dëgjosh nuk do të thotë domosdoshmërisht të biesh dakord. Do të thotë të përpiqesh të kuptosh përvojën e tjetrit pa e zhvlerësuar atë. Dhe të flasësh hapur nuk do të thotë të thuash gjithçka me zemërim, por të shprehësh nevojat dhe ndjenjat pa e kthyer partnerin në kundërshtar. Nëse heshtja është bërë një model i vazhdueshëm dhe bisedat përfundojnë gjithmonë në konflikt ose tërheqje, këshillimi në çift mund të ndihmojë në identifikimin e këtij modeli dhe në zhvillimin e mënyrave më të shëndetshme të komunikimit.
Marrëdhëniet nuk shuhen vetëm nga fjalët e rënda
Ndonjëherë, ajo që e largon një çift nuk është një fjali e thënë në zemërim, por një mijë fjali që nuk u thanë kurrë. Është ndjenja e të mos qenit i dëgjuar, pyetjet që mbeten pa përgjigje dhe emocionet që fshihen nga frika se mos shkaktojnë një konflikt tjetër. Një marrëdhënie nuk ka nevojë për komunikim të përsosur, por për sinqeritet, respekt dhe gatishmëri për t’u rikthyer te njëri-tjetri edhe pas momenteve të vështira. Sepse dashuria nuk matet vetëm nga ajo që ndiejmë, por edhe nga mënyra se si ia bëjmë të ditur tjetrit atë që ndiejmë. Heshtja mund të shmangë një debat për një çast, por kur bëhet mënyra jonë e vetme për t’u përballur me problemet, ajo mund të na largojë pikërisht nga personi me të cilin dëshironim të ishim më pranë.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
