“Ai që është xheloz nuk është kurrë xheloz për atë që sheh; ajo që imagjinon është e mjaftueshme.” Kjo thënie e Jacinto Benavente mund të duket e thjeshtë, por kur bëhet fjalë për fëmijët, pas saj fshihet një realitet shumë më kompleks. A është xhelozia e tyre rezultat i asaj që ndodh realisht, apo i asaj që ata imagjinojnë se po humbasin?
E vërteta është se xhelozia tek fëmijët është një emocion krejtësisht i natyrshëm. Në vitet e para të jetës, fëmijët përjetojnë emocione shumë të forta, por ende nuk kanë zhvilluar plotësisht aftësinë për t’i kuptuar, kontrolluar dhe shprehur ato. Për këtë arsye, një ndjenjë që për një të rritur mund të duket e vogël, për një fëmijë mund të jetë një përvojë e madhe emocionale. Dhe xhelozia bëhet veçanërisht e vështirë kur lidhet me frikën se mos humbasin dashurinë e njerëzve më të rëndësishëm për ta.
Kur shfaqet xhelozia tek fëmijët?
Xhelozia mund të shfaqet që në moshë shumë të hershme. Edhe fëmijët rreth dy vjeç mund ta përjetojnë, megjithëse jo gjithmonë arrijnë ta shprehin qartë atë që ndiejnë. Në disa raste, fëmija mund të duket tepër i bindur ose i tërhequr, pikërisht sepse ka frikë se shfaqja e zemërimit apo pakënaqësisë mund t’i bëjë të humbasë dashurinë e prindërve. Një nga situatat më të zakonshme që e nxit këtë emocion është ardhja e një vëllai ose motre të vogël. Për një fëmijë, ardhja e një bebeje në familje mund të duket sikur dikush tjetër po merr vendin e tij. Papritur, vëmendja që dikur ishte vetëm për të duhet të ndahet. Prindërit janë më të zënë, rutina ndryshon dhe fëmija mund të pyesë veten, edhe pa e thënë me fjalë: “A më duan ende po aq?” Nëse kjo ndjenjë e pasigurisë bëhet e fortë, ajo mund të shfaqet përmes sjelljeve problematike, rebelimit, të qarave, tërheqjes apo edhe agresivitetit.
Me rritjen e fëmijës, sidomos pas moshës pesë ose gjashtë vjeç, situata mund të bëhet edhe më komplekse. Zhvillimi i aftësive njohëse i lejon fëmijës të kuptojë më mirë marrëdhëniet përreth tij dhe, në disa raste, të përdorë sjelljen e tij për të tërhequr vëmendjen ose për të rikthyer ndjenjën e sigurisë.
Si ta menaxhoni xhelozinë e fëmijës?
Xhelozia nuk mund të zhduket me urdhër. Ajo kërkon durim, mirëkuptim dhe, mbi të gjitha, siguri emocionale. Psikologu dhe këshilltari arsimor Carlos Pajuelo propozon disa parime që mund t’i ndihmojnë prindërit ta përballojnë më mirë këtë fazë.
Pranojeni si një emocion normal
Hapi i parë është të mos e shohim xhelozinë si një “sjellje të keqe” që duhet ndëshkuar. Xhelozia është një reagim emocional normal dhe, në shumë raste, kalon gradualisht me kalimin e kohës. Fëmija nuk ka nevojë të ndihet fajtor sepse është xheloz. Ajo që duhet mësuar është mënyra se si ta shprehë këtë ndjenjë pa dëmtuar veten apo të tjerët. Në vend që t’i themi “Mos ji xheloz”, mund ta ndihmojmë të kuptojë se çfarë po ndien dhe pse.
Mësojeni të ndajë
Të mësosh një fëmijë të ndajë nuk është gjithmonë e lehtë. Në vitet e para të jetës, fëmijët janë natyrshëm të përqendruar te vetja dhe e kanë të vështirë të kuptojnë plotësisht nevojat apo këndvështrimin e një personi tjetër. Prandaj, ndarja duhet të mësohet gradualisht. Me shembuj, me durim dhe pa e detyruar fëmijën të heqë dorë nga gjithçka që ka vetëm për t’i bërë qejfin dikujt tjetër.
Mos i krahasoni fëmijët
Ky është një nga rregullat më të rëndësishme. Çdo fëmijë është unik dhe nuk duhet të matet në raport me një tjetër. Fjalë të tilla si “Shiko sa mirë sillet motra jote” ose “Vëllai yt është më i zgjuar” mund ta ushqejnë rivalitetin dhe t’i japin fëmijës ndjesinë se dashuria dhe vlerësimi duhet të fitohen përmes krahasimit. Fëmijët kanë nevojë të ndihen të pranuar për atë që janë, jo për atë se sa shumë i ngjajnë dikujt tjetër.
Flisni me ta, edhe kur janë të vegjël
Fëmijët kanë nevojë për shpjegime. Nëse në familje vjen një fëmijë tjetër, prindërit duhet t’i tregojnë më të madhit se ardhja e bebit nuk do të thotë se dashuria për të është zvogëluar. Kjo nuk është një bisedë që bëhet vetëm një herë. Fëmija mund të ketë nevojë ta dëgjojë të njëjtin mesazh disa herë, sidomos në momentet kur ndihet i lënë pas dore. Durimi, komunikimi dhe qëndrueshmëria janë shumë të rëndësishme.
Jepini kohë vetëm për të
Kur një fëmijë ndien xhelozi, një nga gjërat më të vlefshme që mund t’i japim është koha cilësore vetëm me të. Nuk ka nevojë të jetë diçka e madhe. Një shëtitje, një film, një lojë, një bisedë para gjumit apo edhe një vakt i përbashkët mund të kenë shumë rëndësi. Mesazhi që merr fëmija është i thjeshtë: “Edhe pse familja jonë ka ndryshuar, ti ende ke një vend të veçantë në jetën time.” Fëmijët duhet të ndiejnë se prindërit vazhdojnë të kenë kohë për ta, t’i dëgjojnë dhe t’u japin mbështetje, pavarësisht se sa vëllezër apo motra mund të kenë.
Mos e shpërbleni xhelozinë me vëmendje të tepërt
Kjo është një tjetër pikë delikate. Vetëm sepse një fëmijë është xheloz nuk do të thotë se duhet t’i kushtojmë vazhdimisht më shumë vëmendje sa herë që shfaq sjellje problematike. Nëse çdo shpërthim xhelozie pasohet nga një sasi e madhe vëmendjeje, fëmija mund të mësojë pa dashje se kjo është mënyra më e mirë për ta marrë atë që dëshiron. Më e dobishme është të ruajmë qetësinë, të flasim me të dhe ta ndihmojmë të kuptojë se mund të kërkojë dashuri dhe vëmendje edhe përmes mënyrave më të shëndetshme.
Edhe marrëdhënia mes vëllezërve ka rëndësi
Nëse xhelozia lidhet me rivalitetin mes vëllezërve dhe motrave, koha që ata kalojnë së bashku mund të luajë një rol të rëndësishëm. Aktivitetet e përbashkëta mund t’i ndihmojnë të ndërtojnë një marrëdhënie që nuk bazohet vetëm te konkurrenca. Një lojë, një detyrë e përbashkët apo një aktivitet familjar mund t’u japë mundësinë të përjetojnë edhe bashkëpunimin. Edhe prindërit duhet të përpiqen të mos krijojnë role të fiksuara, ku njëri kujdeset gjithmonë për një fëmijë dhe tjetri për fëmijën tjetër. Ndarja dhe alternimi i vëmendjes mund t’i ndihmojë të dy fëmijët të ndihen të rëndësishëm.
Në thelb, fëmija ka frikë se mos humbet dashurinë
Pas shumë prej sjelljeve që ne i quajmë “xhelozi” fshihet një frikë shumë e thjeshtë: “A do të më duash ende?” Ky është ndoshta mesazhi që prindërit duhet të përpiqen të dëgjojnë pas zemërimit, të qarave apo rivalitetit. Fëmija nuk ka gjithmonë fjalët për të thënë se ndihet i pasigurt. Prandaj, këtë pasiguri mund ta shfaqë përmes sjelljes. Detyra e prindit nuk është ta ndëshkojë për emocionin, por ta ndihmojë ta kuptojë atë. Dashuria, komunikimi, kufijtë e qartë dhe përforcimi i vetëbesimit janë ndër mjetet më të fuqishme për ta kaluar këtë fazë. Sepse fëmija nuk ka nevojë të bindet se është “më i mirë” se vëllai, motra apo dikush tjetër. Ai ka nevojë të bindet se është i dashur. Dhe kur një fëmijë ndihet i sigurt për vendin që zë në zemrën e prindërve të tij, nevoja për të konkurruar për atë dashuri fillon gradualisht të zbehet.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
