Të duash një fëmijë do të thotë të kujdesesh për të, ta mbështesësh dhe ta bësh të ndihet i sigurt. Por a do të thotë kjo t’i plotësosh çdo kërkesë? Jo domosdoshmërisht.
Një nga sfidat më të mëdha të prindërimit është gjetja e ekuilibrit mes dashurisë dhe vendosjes së kufijve. Prindërit mund të dëshirojnë t’i kursejnë fëmijët nga zhgënjimi, vështirësitë apo refuzimi, por përpjekja për t’i eliminuar të gjitha pengesat nga jeta e tyre mund të krijojë probleme të tjera. Fëmijët kanë nevojë për dashuri dhe mbështetje, por gjithashtu duhet të mësojnë gradualisht se jo çdo dëshirë mund të plotësohet dhe se rregullat janë pjesë e jetës. Qëllimi nuk është të jeni të ashpër, por të vendosni kufij të qartë dhe të qëndrueshëm, duke i dhënë fëmijës hapësirën për të mësuar, për t’u zhgënjyer dhe për të zhvilluar pavarësinë.
Kur një fëmijë mësohet të marrë gjithçka që kërkon
Kur një fëmije i plotësohet vazhdimisht çdo kërkesë, ai mund të mos ketë mundësi të zhvillojë aftësinë për të përballuar zhgënjimin dhe për të pritur. Në vend që të mësojë se dëshirat nuk realizohen gjithmonë menjëherë, mund të krijojë pritshmërinë se mjafton të insistojë që të marrë atë që dëshiron. Kjo mund të shfaqet përmes sjelljeve të ndryshme:
zemërime të shpeshta kur nuk plotësohet një kërkesë;
vështirësi për të pranuar një “jo”;
kërkesë e vazhdueshme për vëmendje ose sende të reja;
mungesë durimi për të pritur;
vështirësi për të respektuar rregullat;
pakujdesi ndaj lodrave ose sendeve që ka;
vështirësi për të kuptuar nevojat dhe kufijtë e të tjerëve.
Megjithatë, një sjellje e tillë nuk duhet parë menjëherë si një “etiketë” për fëmijën. Sjelljet ndryshojnë sipas moshës, temperamentit dhe rrethanave. Ajo që ka rëndësi është modeli i përsëritur dhe mënyra se si prindi reagon ndaj tij.
Kufijtë nuk janë traumë
Është e pamundur t’i mbroni fëmijët nga çdo zhgënjim apo vështirësi. Jeta do t’u sjellë situata në të cilat do të dëgjojnë “jo”, do të humbasin, do të presin, do të gabojnë dhe do të përballen me kufizime. Kjo nuk do të thotë se prindërit duhet të krijojnë qëllimisht vështirësi apo të jenë tepër të rreptë. Përkundrazi, fëmijët kanë nevojë për një mjedis ku ndihen të dashur dhe të sigurt, por ku njëkohësisht ekzistojnë rregulla të kuptueshme dhe pasoja të parashikueshme. Të mësosh një fëmijë se nuk mund të ketë gjithçka që kërkon nuk është mungesë dashurie. Në shumë raste, është pjesë e përgatitjes së tij për jetën jashtë familjes.
Si të vendosni kufij pa krijuar konflikt të vazhdueshëm?
Jini të qartë dhe të qëndrueshëm – Fëmijët e kanë më të lehtë t’i kuptojnë rregullat kur ato janë të thjeshta dhe të qëndrueshme. Nëse një ditë një sjellje ndalohet dhe ditën tjetër lejohet vetëm sepse fëmija këmbënguli, mesazhi bëhet i paqartë. Kjo nuk do të thotë se çdo rregull duhet të jetë i pandryshueshëm. Por ndryshimet duhet të shpjegohen dhe të mos varen vetëm nga intensiteti i zemërimit të fëmijës.
Mësoni ta toleroni “jo”-në – Një fëmijë mund të mërzitet kur nuk merr atë që dëshiron. Prindi nuk ka nevojë ta eliminojë menjëherë këtë emocion. Mund ta pranoni ndjenjën pa ndryshuar kufirin: “E kuptoj që je i mërzitur sepse e doje atë lodër, por sot nuk do ta blejmë.” Në këtë mënyrë, fëmija mëson se emocionet e tij janë të pranueshme, por ato nuk janë gjithmonë arsye për të ndryshuar një vendim.
Përdorni shpërqendrimin kur është i përshtatshëm – Me fëmijët më të vegjël, shpërqendrimi mund të jetë një mënyrë praktike për të ndërprerë një situatë që po përshkallëzohet. Nëse e njihni mirë fëmijën dhe kuptoni se çfarë e tërheq vëmendjen e tij, mund ta orientoni drejt një aktiviteti tjetër para se situata të kthehet në një konflikt të madh. Megjithatë, shpërqendrimi nuk duhet të zëvendësojë vendosjen e kufijve. Fëmija duhet të mësojë gradualisht edhe arsyen pse një sjellje nuk është e pranueshme.
Shpjegoni kur një përjashtim është vetëm përjashtim – Në çdo familje mund të ketë raste kur një rregull ndryshon. Një gjysh mund të jetë më tolerant, një ditëlindje mund të shoqërohet me më shumë dhurata apo një situatë e veçantë mund të kërkojë më shumë fleksibilitet. Problemi lind kur përjashtimi kthehet në rregull. Fëmija duhet të kuptojë se një rast i veçantë nuk do të thotë se e njëjta gjë do të ndodhë çdo herë.
Ndonjëherë pas sjelljes fshihet nevoja për vëmendje – Jo çdo sjellje kërkuese lidhet me dëshirën për një lodër, ëmbëlsirë apo privilegj. Ndonjëherë fëmija kërkon vëmendje. Koha e kaluar së bashku, loja, biseda dhe përfshirja në aktivitete të përbashkëta mund të jenë po aq të rëndësishme sa çdo dhuratë. Prandaj, kur një fëmijë kërkon vazhdimisht diçka, ia vlen të pyesni veten: “Çfarë po kërkon në të vërtetë?” Mund të jetë një objekt, por mund të jetë edhe vëmendje, siguri, afërsi ose dëshira për t’u ndier i dëgjuar.
Fëmijët nuk kanë nevojë për prindër perfektë – Të vendosësh kufij nuk do të thotë të jesh një prind i ftohtë apo autoritar. Po aq e rëndësishme sa rregullat është mënyra se si ato vendosen. Fëmijët kanë nevojë të ndihen të dashur edhe kur bëjnë gabime, zemërohen apo zhgënjehen. Ata gjithashtu kanë nevojë të mësojnë se emocionet e forta nuk i ndryshojnë domosdoshmërisht kufijtë. Prindërimi është një proces gradual. Fëmijët mësojnë pak nga pak të presin, të ndajnë, të respektojnë rregullat dhe të përballojnë zhgënjimin.
Në fund, qëllimi nuk është të rrisni një fëmijë që nuk kundërshton kurrë apo që nuk mërzitet. Qëllimi është ta ndihmoni të bëhet një i rritur që di të përballojë zhgënjimin, të respektojë të tjerët, të marrë përgjegjësi dhe të kuptojë se jo çdo dëshirë mund të realizohet menjëherë. Dashuria dhe kufijtë nuk janë kundërshtime. Në një prindërim të shëndetshëm, ato mund të ecin krah për krah.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
