A mund të kthehet suksesi në burim frike? Për disa njerëz, po. Pas viteve të punës, përpjekjeve dhe sakrificave për të arritur një pozicion, një rol apo një status të caktuar, lind frika se dikush tjetër mund t’ua marrë atë që kanë ndërtuar me kaq mund. Kjo dukuri njihet si sindroma e Kronosit dhe, megjithëse haset shpesh në mjediset profesionale, mund të shfaqet edhe në marrëdhënie, familje apo fusha të tjera të jetës.
Çfarë është sindroma e Kronosit?
Sindroma e Kronosit përshkruan frikën e një personi se mund të zhvendoset, zëvendësohet ose tejkalohet nga të tjerët në një fushë që e konsideron të rëndësishme. Një shembull tipik mund të jetë një drejtues që ndihet i kërcënuar nga një vartës i talentuar. Në vend që ta shohë suksesin e tij si një vlerë për ekipin, drejtuesi mund ta perceptojë atë si rrezik për pozicionin personal. Kjo frikë mund të krijojë stres dhe ankth dhe, në raste të caktuara, të çojë në sjellje që synojnë të pengojnë ose të minimizojnë arritjet e të tjerëve. Një tjetër element që lidhet me këtë fenomen është zilia. Personi mund ta ketë të vështirë të pranojë suksesin e dikujt tjetër, veçanërisht kur mendon se ai sukses mund ta tejkalojë të tijin. Si pasojë, mund të shfaqen përpjekje për të ulur vlerën e të tjerëve, për t’ua dobësuar vetëbesimin apo për t’i penguar në zhvillimin profesional.
Çfarë fshihet pas kësaj frike?
Në themel të kësaj sjelljeje mund të qëndrojë pasiguria personale dhe mungesa e vetëbesimit. Një person që e lidh vlerën e tij vetëm me pozicionin, pushtetin apo arritjet që ka grumbulluar mund ta perceptojë suksesin e dikujt tjetër si një kërcënim. Në të kundërt, një individ me vetëbesim më të qëndrueshëm ka më shumë gjasa ta shohë suksesin e të tjerëve si diçka që nuk ia zvogëlon vlerën personale.
Pse quhet “sindroma e Kronosit”?
Emërtimi lidhet me mitologjinë greke dhe figurën e Kronosit. Sipas mitit, Kronosi rrëzoi të atin, Uranin, dhe mori pushtetin. Më pas, i frikësuar nga një profeci se një prej fëmijëve të tij do ta rrëzonte nga pushteti, ai i gëlltiti pasardhësit e tij sapo lindën. Megjithatë, Zeusi shpëtoi dhe, kur u rrit, u përball me të atin. Në fund, Kronosi u mposht dhe Zeusi mori pushtetin. Nga kjo histori vjen edhe metafora e sindromës: frika e një personi në pushtet se pasardhësit ose ata që janë më poshtë tij do të rriten aq shumë sa do ta zëvendësojnë. Paradoksalisht, përpjekja për ta parandaluar këtë mund të prodhojë pikërisht rezultatin që personi i frikësohet. Një drejtues që pengon vazhdimisht zhvillimin e vartësve mund të krijojë pakënaqësi, konflikt dhe humbje besimi brenda ekipit.
Si mund të përballet një person me këtë sindromë?
Frika nga humbja e statusit nuk zhduket domosdoshmërisht brenda natës, por mund të menaxhohet përmes disa hapave.
Forcimi i vetëbesimit. Është e rëndësishme që vlera personale të mos varet vetëm nga një pozicion, titull apo arritje. Të kuptuarit e aftësive dhe vlerave individuale mund të ndihmojë në uljen e pasigurisë.
Përqendrimi te zhvillimi personal. Në vend që energjia të shpenzohet për të penguar të tjerët, ajo mund të drejtohet te përmirësimi i aftësive dhe zhvillimi profesional.
Pranimi se nuk mund të jemi gjithmonë të parët. Në çdo fushë do të ketë njerëz më të rinj, më të talentuar ose thjesht të ndryshëm. Pranimi i kësaj nuk do të thotë domosdoshmërisht humbje; përkundrazi, mund të krijojë hapësirë për objektiva të reja.
Krijimi i marrëdhënieve bashkëpunuese. Një ekip ku njerëzit ndihen të vlerësuar ka më pak arsye për të parë njëri-tjetrin si rivalë. Për drejtuesit, aftësia për të zhvilluar njerëzit përreth tyre mund të jetë po aq e rëndësishme sa arritjet personale.
Kur suksesi kthehet në frikë
Sindroma e Kronosit nxjerr në pah një paradoks: ndonjëherë, frika për të humbur atë që kemi arritur mund të na pengojë ta shijojmë suksesin. Të ndërtosh një karrierë, një pozicion apo një reputacion kërkon kohë dhe përkushtim. Por ruajtja e tyre përmes frikës, kontrollit apo pengimit të të tjerëve mund të dëmtojë si individin, ashtu edhe marrëdhëniet që e rrethojnë.
Në fund, sfida nuk është vetëm të arrish një qëllim, por të ndërtosh mjaftueshëm siguri brenda vetes për të mos e parë suksesin e dikujt tjetër si kërcënim për tëndin.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
