Çdo 14 nëntor, Dita Botërore e Diabetit na kujton një nga sfidat më të mëdha të shëndetit publik: një sëmundje kronike që prek miliona njerëz, shpesh pa simptoma të dukshme në fazat e para, dhe që mund të sjellë pasoja serioze kur nuk diagnostikohet dhe trajtohet në kohë.
Por pas kësaj dite ndërgjegjësimi qëndron një pyetje e rëndësishme: A po bëjmë mjaftueshëm për ta parandaluar diabetin, për ta zbuluar herët dhe për t’u garantuar të gjithë pacientëve kujdesin që u nevojitet?
Sipas edicionit të 11-të të IDF Diabetes Atlas, botuar në vitin 2025, rreth 589 milionë të rritur të moshës 20–79 vjeç jetonin me diabet në botë gjatë vitit 2024. Parashikimet tregojnë se kjo shifër mund të arrijë në 853 milionë deri në vitin 2050. Këto të dhëna e bëjnë të qartë se diabeti nuk është vetëm çështje individuale, por një sfidë që kërkon përgjigje nga sistemet shëndetësore, institucionet dhe shoqëria.
Problemi më i madh: shumë njerëz nuk e dinë se kanë diabet
Një nga problematikat më shqetësuese është diagnostikimi i vonuar. Sipas një analize të botuar në revistën shkencore Diabetes Care në vitin 2026, bazuar në vlerësimet për vitin 2024, rreth 42,8% e të rriturve që jetonin me diabet në botë nuk ishin diagnostikuar. Kjo përfaqëson afërsisht 252 milionë njerëz. Diabeti i tipit 2 mund të zhvillohet gradualisht dhe të mos japë shenja të qarta për vite me radhë. Ndërkohë, nivelet e larta të glukozës në gjak mund të dëmtojnë enët e gjakut, zemrën, veshkat, sytë dhe nervat. Etja e shtuar, urinimi i shpeshtë, lodhja, turbullimi i shikimit dhe humbja e pashpjeguar e peshës janë shenja që duhen vlerësuar nga profesionistët shëndetësorë. Megjithatë, mungesa e simptomave nuk e përjashton diabetin. Për këtë arsye, kontrollet dhe analizat e përshtatshme për nivelin individual të rrezikut janë thelbësore.
Kur diagnoza vjen vonë, pasojat mund të jenë të rënda
Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) paralajmëroi në vitin 2024 se numri i të rriturve që jetojnë me diabet ishte rritur nga rreth 200 milionë në vitin 1990 në 830 milionë në vitin 2022. Po aq shqetësuese ishte edhe mungesa e trajtimit: rreth 59% e të rriturve 30 vjeç e lart me diabet nuk merrnin medikamente për këtë sëmundje në vitin 2022, sipas analizës globale të publikuar në The Lancet. Kjo ngre një problematikë të rëndësishme: diagnostikimi nuk mjafton nëse pacientët nuk kanë akses te mjeku, analizat, barnat dhe monitorimi i vazhdueshëm. Pabarazitë ekonomike dhe vështirësitë në sistemet shëndetësore mund ta bëjnë menaxhimin e diabetit më të vështirë, veçanërisht në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme.
Parandalimi nuk duhet të jetë vetëm përgjegjësi individuale
Ushqyerja e ekuilibruar, aktiviteti fizik, shmangia e duhanit dhe ruajtja e një peshe të shëndetshme mund të ndihmojnë në parandalimin ose vonimin e diabetit të tipit 2. Por ndërgjegjësimi individual nuk mjafton pa mjedise që e bëjnë më të lehtë zgjedhjen e shëndetshme. Nevojiten më shumë kontrolle parandaluese, edukim shëndetësor, ushqim i shëndetshëm i përballueshëm dhe shërbime mjekësore të arritshme. Po ashtu, duhet shmangur stigmatizimi i personave me diabet: kjo sëmundje nuk është thjesht rezultat i zgjedhjeve personale dhe mund të ndikohet nga faktorë gjenetikë, biologjikë, socialë dhe ekonomikë.
Mesazhi i Ditës Botërore të Diabetit 2026
Fushata e Ditës Botërore të Diabetit për vitet 2026–2027, sipas Federatës Ndërkombëtare të Diabetit (IDF), ka si temë veprimin e hershëm ndaj diabetit, me fokus te diagnostikimi në kohë dhe ulja e rrezikut. Mesazhi është i qartë: sa më herët të identifikohet rreziku dhe të vendoset diagnoza, aq më shumë mundësi ka për të parandaluar ose vonuar komplikacionet. Kjo ditë duhet të jetë më shumë se një datë simbolike. Ajo duhet të nxisë kontrolle mjekësore, politika më të forta parandaluese dhe mbështetje konkrete për njerëzit që jetojnë çdo ditë me diabet.
Diabeti është një sfidë globale që kërkon përgjegjësi të përbashkët. Nuk mjafton t’u themi njerëzve të kujdesen për shëndetin e tyre; duhet t’u sigurojmë edhe mundësinë për ta bërë këtë. Një diagnozë në kohë mund të ndryshojë rrjedhën e një jete. Një trajtim i përballueshëm mund të parandalojë komplikacione. Dhe një sistem shëndetësor që vepron herët mund të shpëtojë jetë.
Në Ditën Botërore të Diabetit, mesazhi më i rëndësishëm është ky: mos prisni që simptomat të bëhen alarmuese për t’u kujdesur për shëndetin. Informohuni, konsultohuni me profesionistët shëndetësorë dhe mbështesni ata që jetojnë me këtë sëmundje.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
