T’u mësosh fëmijëve sportivitetin tingëllon e thjeshtë, derisa në të vërtetë ke të bësh me një fëmijë që është i mërzitur pas humbjes ose paksa shumë krenar pas fitores. Në ato momente, nuk është gjithmonë e qartë se si t’u mësosh fëmijëve sportivitet pa e kthyer atë në një leksion.
Shumë prej kësaj lidhet me ndërtimin e qëndrueshmërisë tek fëmijët, si p.sh. t’i ndihmosh ata të përballojnë zhgënjimin, të përballojnë emocionet dhe prapëseprapë t’i trajtojnë mirë njerëzit. Dhe sinqerisht, shumica e këtyre mësimeve nuk ndodhin gjatë ndeshjeve të mëdha. Ato shfaqen në situata të vogla, të përditshme.
Nëse e keni parë ndonjëherë fëmijën tuaj të shkatërrohet pasi ka humbur një ndeshje — ose të mburremi paksa shumë krenarë pasi kemi fituar — nuk jeni të vetmit. T’i mësosh një fëmije sjelljen e mirë sportive është një nga ato qëllime prindërore që tingëllon e thjeshtë në letër, por mund të duket çuditërisht komplekse në jetën reale. Por ja e vërteta qetësuese: Sjellja e mirë, me sportivitet është një aftësi. Mësohet me kalimin e kohës, me udhëzim, durim dhe shumë modelim, gjë që quhet edhe të mësuarit vëzhgues. Fëmijët më të vegjël mësojnë duke vëzhguar sjelljen e të tjerëve. Të jesh “sportist i mirë” nuk ka të bëjë me shtypjen e emocioneve apo me pretendimin se zhgënjimi nuk ekziston. Ka të bëjë me ndihmën ndaj fëmijëve për të përballuar ndjenjat e forta, për të respektuar të tjerët dhe për të ruajtur ndjenjën e tyre të vetvetes – pavarësisht nga tabela e rezultateve. Këto mësime shtrihen përtej sporteve dhe lojërave. Ato formësojnë mënyrën se si fëmijët përballojnë miqësitë, mësimet, pengesat dhe suksesin gjatë gjithë jetës.
Çfarë do të thotë në të vërtetë sportiviteti?
Sado e vështirë të jetë për t’u kuptuar, në thelb, sportiviteti ka të bëjë me karakterin. Nuk ka të bëjë me trajnerin. Nuk ka të bëjë me ekipin. Është një përgjigje individuale. Një fëmijë që demonstron sjellje të mira sportive tregon respekt për të tjerët, ndjek rregullat, menaxhon emocionet dhe kupton se përpjekja ka më shumë rëndësi sesa rezultati. Nuk ka të bëjë vetëm me të thënit “lojë e mirë” në fund – ka të bëjë me mënyrën se si sillet një fëmijë kur emocionet janë të larta. Kjo përfshin respektimin e shokëve të ekipit, kundërshtarëve dhe figurave autoritare, rregullimin e duhur të emocioneve gjatë fitoreve dhe humbjeve, demonstrimin e empatisë dhe drejtësisë, të pasurit vetëbesim pa arrogancë dhe pranimin e gabimeve si pjesë të të mësuarit. Këto aftësi nuk shfaqen brenda natës. Ato zhvillohen gradualisht, ndërsa truri i një fëmije piqet dhe, ndërsa të rriturit i përforcojnë vazhdimisht pritjet.
Roli i Prindërve: Modelimi ka më shumë rëndësi sesa dhënia e mësimit
Një nga ndikimet më të fuqishme në sjelljen sportive të një fëmije është ajo që ai sheh në shtëpi. Fëmijët shohin se si të rriturit reagojnë ndaj frustrimit, konkurrencës dhe zhgënjimit shumë kohë përpara se të mund t’i artikulojnë vetë këto koncepte. Prindër, është shumë e rëndësishme që ju të modeloni sjelljet që dëshironi që fëmijët tuaj të demonstrojnë. Nëse një prind fajëson gjyqtarin, kritikon ekipin tjetër ose shkrihet pas humbjes, fëmijët i përvetësojnë këto reagime si normale. Nga ana tjetër, kur prindërit tregojnë mirësi – duke pranuar zhgënjimin ndërkohë që mbeten respektues – fëmijët mësojnë se ndjenjat e mëdha mund të trajtohen pa sjellje të dëmshme. Modelimi mund të tingëllojë si: “Ajo humbje ishte e vështirë, por jam krenar për sa shumë u përpoqën të gjithë”, ose ” Ndihem i zhgënjyer, por skuadra tjetër luajti mirë dhe meriton respekt për performancën e tyre”. Kur prindërit rrëfejnë rregullimin e tyre emocional, ata u japin fëmijëve një udhërrëfyes për menaxhimin e ndjenjave në moment. Ky lloj modelimi është shumë më efektiv sesa korrigjimi i sjelljes pas faktit.
Sportiviteti duket ndryshe në mosha të ndryshme
Pritjet për sjellje sportive duhet të përputhen me zhvillimin e fëmijës. Shqetësimi i një fëmije të vogël pas humbjes nuk është i njëjtë me sjelljen e keqe të një adoleshenti në fushë – dhe trajtimi i tyre njësoj i shkakton frustrim të gjithëve. Fëmijët e vegjël, të moshës 2 deri në 3 vjeç, nuk e kuptojnë ende fitoren ose drejtësinë. Trajnerët duhet të përqendrohen te ndërrimi i radhës dhe te rregullat e thjeshta. Mos harroni se shpërthimet emocionale janë të përshtatshme për zhvillimin. Fëmijët parashkollorë, të moshës 4-5 vjeç, fillojnë të kuptojnë rregullat, por ende kanë tendencë të mendojnë bardh e zi. Humbja mund të ndihet personale. Mbështetini ata duke emërtuar emocionet dhe duke praktikuar strategji qetësuese. Fëmijët e moshës së hershme shkollore, të moshës 6 deri në 9 vjeç, janë më të aftë të kuptojnë drejtësinë dhe përpjekjen. Kjo është një kohë e shkëlqyer për të lavdëruar këmbënguljen, punën në grup dhe qëndrimin – jo vetëm fitoren. Dhe së fundmi, fëmijët e moshës parashkollore dhe adoleshente mund të reflektojnë mbi sjelljen e tyre dhe të marrin në konsideratë perspektivat e të tjerëve. Bisedat mund të përqendrohen në përgjegjshmëri, empati dhe rritje afatgjatë. Takimi me fëmijët aty ku ata janë në fazën e zhvillimit të tyre lejon që sportiviteti të rritet natyrshëm në vend që të detyrohet para kohe.
Si mund t’i mësojnë prindërit në mënyrë aktive sportivitetin
Prindërit luajnë një rol kritik në formësimin e mënyrës se si fëmijët e përjetojnë konkurrencën.
Disa strategji praktike përfshijnë:
Normalizoni ndjenjat: Humbja dhemb, dhe fitorja mund të duket e tepërt. Bëjini të ditur se të gjitha emocionet janë të vlefshme, edhe kur sjellja ka nevojë për udhëzime.
Sigurohuni që të lavdëroni përpjekjen, jo rezultatin: Përqendrohuni te puna e palodhur, përmirësimi dhe qëndrimi. Kjo ndërton qëndrueshmëri dhe zvogëlon frikën nga dështimi.
Praktikohuni në momente me rrezik të ulët: Lojërat në tavolinë, lojërat me letra dhe garat familjare janë mundësi të përsosura për të modeluar dhe përforcuar sjelljen e mirë sportive.
Shmangni lidhjen e vlerës me fitoren: Përsëri, përqendrohuni te përpjekja, jo te rezultati. Fëmijët duhet të ndihen të dashur dhe të mbështetur pavarësisht performancës. Lidhja e vazhdueshme ndërton siguri emocionale. Adresojeni sjelljen me qetësi: Nëse një fëmijë largohet me nxitim ose sillet pa respekt, lejojeni më parë të qetësohet. Pastaj adresojeni sjelljen problematike. Mësimdhënia ndodh më mirë kur emocionet janë të kontrolluara. Edhe trajnerët luajnë një rol të rëndësishëm në formësimin e kulturës së ekipit. Kur trajnerët theksojnë respektin, përpjekjen dhe punën në grup, fëmijët i përvetësojnë shpejt këto vlera. Pritjet e qarta, pasojat e qëndrueshme dhe njohja e sjelljes pozitive – jo vetëm aftësive – ndihmojnë në forcimin e sportivitetit. Kur prindërit dhe trajnerët punojnë së bashku, fëmijët marrin një mesazh të unifikuar: përpjekja që tregoni ka më shumë rëndësi sesa nëse fitoni apo jo.
Pse sportiviteti ka rëndësi përtej sporteve? Sportiviteti nuk ka të bëjë vetëm me sportin. Ka të bëjë me të mësuarit se si të përballosh zhgënjimin, suksesin dhe konfliktin – aftësi që fëmijëve do t’u nevojiten për pjesën tjetër të jetës së tyre. Një fëmijë që mëson të humbasë me hir dhe të fitojë me përulësi është më i pajisur për të përballuar miqësitë, akademikët dhe sfidat e ardhshme me besim dhe empati.
Të rritësh një sportist të mirë nuk do të thotë të rritësh një fëmijë të përsosur. Do të thotë të rritësh një fëmijë që di si të përpiqet, si të dështojë, si të rritet dhe si t’i trajtojë të tjerët me respekt gjatë rrugës. Dhe kjo është një fitore – çdo herë.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
