Në muajt e fundit, është bërë gjithnjë e më shqetësuese të dëgjojmë për aksidente të rënda dhe humbje jete në vendin e punës, ku viktima janë punëtorë shqiptarë. Aksidente në ndërtimtari, në bujqësi, gjatë përdorimit të traktorëve, makinerive të rënda apo gjatë punëve të përditshme që, në pamje të parë, mund të duken të zakonshme.
Por pas çdo rasti nuk qëndron vetëm një statistikë. Qëndron një familje që pret dikë të kthehet në shtëpi. Qëndrojnë fëmijë, bashkëshortë, prindër dhe njerëz të afërt që përballen me një humbje të pakthyeshme.
Puna është pjesë e jetës, e dinjitetit dhe e përpjekjes për të siguruar të ardhmen. Por asnjë vend pune nuk duhet të bëhet vend rreziku, frike apo humbjeje jete.
Siguria në punë fillon para se të ndodhë aksidenti
Shumë aksidente nuk ndodhin vetëm për shkak të një gabimi të vetëm. Ato shpesh janë pasojë e disa faktorëve që bashkohen: lodhjes, nxitimit, mungesës së trajnimit, pajisjeve të papërshtatshme, presionit për ta përfunduar punën më shpejt, mungesës së kontrollit apo mosvlerësimit të rrezikut.
Në psikologjinë e punës dihet se kur një njeri është i lodhur, i stresuar ose nën presion, përqendrimi bie, reagimi ngadalësohet dhe rreziku për vendime të gabuara rritet. Prandaj pushimi, kujdesi, planifikimi dhe respektimi i rregullave nuk janë pengesë për punën. Ato janë pjesë e një pune të mirë dhe profesionale.
Rreziku nuk duhet të bëhet normalitet
Në shumë vende pune mund të krijohet gradualisht bindja: “Kështu kemi punuar gjithmonë.”
Një punëtor ngjitet në lartësi pa pajisje mbrojtëse sepse puna zgjat vetëm disa minuta.
Një traktor përdoret në terren të rrezikshëm sepse edhe më parë është punuar në të njëjtën mënyrë.
Një makineri vazhdon të përdoret edhe pse ka defekt, sepse puna nuk duhet të ndalet.
Kur sjelljet e rrezikshme përsëriten pa pasoja të menjëhershme, njerëzit fillojnë ta nënvlerësojnë rrezikun. Por mjafton një moment, një rrëshqitje, një humbje ekuilibri apo një reagim i vonuar që pasojat të jenë tragjike.
Ne jemi ambienti i punës i njëri-tjetrit
Ne jemi përgjegjës për njëri-tjetrin
Një ambient i mirë pune nuk ndërtohet vetëm me dokumente, rregullore dhe kontrolle. Ai ndërtohet edhe përmes marrëdhënieve mes njerëzve. Kur shohim një koleg të lodhur, të nxituar ose të ekspozuar ndaj rrezikut, kemi përgjegjësi njerëzore dhe profesionale të reagojmë.
Ndonjëherë mjafton të thuash:
“Ndal pak. Le ta kontrollojmë edhe një herë.”
ose:
“Kjo nuk duket e sigurt.”
Këto fjalë nuk janë kritikë. Janë kujdes.
Të kujdesesh për kolegun nuk do të thotë të pengosh punën. Do të thotë të mbrosh jetën.
Çfarë duhet të ketë çdo vend pune?
Çdo vend pune duhet të ketë vlerësim të qartë të rreziqeve, trajnim të rregullt, pajisje mbrojtëse, kontroll të makinerive dhe procedura të kuptueshme për secilin punëtor.
Punëtorët duhet të kenë të drejtë të raportojnë rreziqet pa frikë se do të humbin punën apo do të kritikohen.
Punëdhënësit duhet ta vendosin sigurinë para shpejtësisë, produktivitetit dhe fitimit.
Gjithashtu, është e rëndësishme që udhëzimet të jepen në një gjuhë që punëtori e kupton plotësisht. Një rregull sigurie që nuk kuptohet mirë, nuk mund ta mbrojë askënd.
Nga perspektiva e kriminologjisë dhe përgjegjësisë shoqërore
Kur rreziqet njihen, por injorohen, kur pajisjet nuk mirëmbahen, kur punëtorët punojnë pa trajnim ose kur siguria neglizhohet për të kursyer kohë dhe para, atëherë nuk kemi më të bëjmë vetëm me fat të keq.
Kemi të bëjmë me mungesë përgjegjësie.
Ligjet dhe kontrollet janë të rëndësishme, por ato duhet të shoqërohen me kulturë sigurie. Parandalimi fillon kur çdo drejtues, punëdhënës dhe punëtor e kupton se jeta e njeriut ka vlerë më të madhe se çdo afat pune.
Një mesazh për punëtorët shqiptarë
Shumë shqiptarë punojnë shumë, marrin përgjegjësi të mëdha dhe shpesh nuk ankohen, edhe kur janë të lodhur ose kur kushtet nuk janë të sigurta. Por të kërkosh helmetë, rrip sigurie, pushim, trajnim apo kontroll të pajisjeve nuk është dobësi. Është e drejtë.
Të thuash se një punë është e rrezikshme nuk do të thotë se nuk je punëtor i mirë. Do të thotë se e vlerëson jetën tënde dhe jetën e të tjerëve.
Çdo njeri që del në mëngjes për të punuar duhet të ketë mundësi të kthehet i sigurt në shtëpi.
Asnjë pagë nuk vlen më shumë se jeta.
Asnjë afat nuk është më i rëndësishëm se siguria.
Asnjë punë nuk duhet të përfundojë me një familje në zi.
Ne jemi ambienti i punës i njëri-tjetrit.
Prandaj duhet të shohim, të dëgjojmë, të reagojmë dhe të kujdesemi. Sepse parandalimi nuk shpëton vetëm punëtorë. Ai shpëton familje dhe të ardhmen e tyre.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
