Mënyra se si qan një foshnjë mund të përmbajë sinjale të hershme që lidhen me autizmin, por shkencëtarët thonë se ende nuk ka prova të mjaftueshme për ta përdorur të qarën si një mjet të sigurt diagnostikimi. Një rishikim sistematik i studimeve mbi këtë temë ka identifikuar disa modele të përsëritura akustike te foshnjat që më vonë janë diagnostikuar me autizëm.
Megjithatë, kur studiuesit kombinuan rezultatet e studimeve të ndryshme në një meta-analizë, nuk gjetën prova statistikisht të rëndësishme se këto foshnja kanë një ton bazë më të lartë të zërit. Disa studime individuale kishin sugjeruar se frekuenca themelore e të qarës – pra lartësia bazë e zërit – mund të jetë më e lartë te foshnjat autike. Por kjo prirje nuk u konfirmua kur të dhënat nga studimet e ndryshme u analizuan së bashku. Hulumtimi, i publikuar në Journal of Autism and Developmental Disorders, tregon se analiza e të qarës është një fushë premtuese kërkimi, por ende kërkon prova më të forta përpara se të mund të përdoret si metodë e besueshme për identifikimin e hershëm të autizmit.
Pse është kaq i rëndësishëm zbulimi i hershëm?
Çrregullimi i spektrit të autizmit është një gjendje neurozhvillimore që ndikon në mënyrën se si njerëzit komunikojnë, ndërveprojnë me të tjerët, sillen dhe përpunojnë informacionin shqisor. Disa shenja mund të shfaqen që në muajt e parë të jetës. Megjithatë, shumë fëmijë diagnostikohen vetëm gjatë viteve parashkollore ose edhe më vonë. Kjo vonesë ka rëndësi, sepse identifikimi më i hershëm mund t’u japë fëmijëve dhe familjeve akses më të shpejtë në mbështetje dhe ndërhyrje, në një periudhë kur truri po zhvillohet me ritëm të lartë. Aktualisht, diagnostikimi mbështetet kryesisht te vëzhgimi i zhvillimit, vlerësimi klinik dhe mjetet standarde diagnostikuese. Këto procese kërkojnë profesionistë të trajnuar dhe nuk janë gjithmonë lehtësisht të aksesueshme në të gjitha komunitetet. Për këtë arsye, shkencëtarët po kërkojnë mënyra të reja për të identifikuar sa më herët dallimet që mund të lidhen me autizmin.
Nga lëvizjet e syve tek të qarat
Në vitet e fundit, studiuesit kanë eksploruar një sërë sinjalesh biologjike dhe të sjelljes që mund të ndihmojnë në identifikimin e hershëm të dallimeve të lidhura me autizmin. Ndër qasjet që po studiohen janë gjurmimi i lëvizjeve të syve, imazheria e trurit, elektroencefalografia, analiza e videove dhe sinjale të tjera fiziologjike ose të sjelljes. Një nga mundësitë më intriguese është analiza e të qarës së foshnjave. Ideja është relativisht e thjeshtë: të qarët është një sjellje universale, nuk kërkon procedura invazive dhe mund të regjistrohet lehtësisht. Studiuesit mund të analizojnë karakteristika të ndryshme të zërit, si lartësia, kohëzgjatja dhe ndryshueshmëria. Nëse këto karakteristika do të rezultonin të lidhura në mënyrë të qëndrueshme me zhvillimin e mëvonshëm të autizmit, regjistrimet e të qarave mund të shërbenin potencialisht si biomarkues të hershëm, duke plotësuar metodat ekzistuese të depistimit.
Çfarë treguan studimet?
Autorja e studimit, Sandra Pusil, dhe kolegët e saj analizuan rezultatet e kërkimeve që kishin synuar të identifikonin foshnjat autike përmes analizës së të qarës. Studiuesit vunë re se kërkimet e mëparshme kanë ndjekur përgjithësisht dy qasje kryesore. Qasja e parë është retrospektive. Në këto studime, studiuesit krahasojnë karakteristikat akustike të të qarave të foshnjave që tashmë dihet se janë diagnostikuar me autizëm me ato të foshnjave që nuk janë diagnostikuar me autizëm. Qasja e dytë është prospektive. Në këtë rast, studiuesit ndjekin foshnja që konsiderohen se kanë një probabilitet më të lartë për të zhvilluar autizëm dhe i krahasojnë me foshnja që konsiderohen me probabilitet më të ulët. Më pas, analizojnë të qarën e tyre dhe i ndjekin fëmijët për një periudhë më të gjatë për të parë se cilët prej tyre marrin më vonë një diagnozë të autizmit. Kjo qasje është veçanërisht e rëndësishme sepse lejon studiuesit të përcaktojnë nëse dallimet në të qarë shfaqen përpara diagnozës, dhe jo thjesht të identifikojnë ndryshime pasi dihet tashmë se një fëmijë është autik.
Një sinjal interesant, por jo ende një test diagnostik
Rishikimi tregon se ka disa modele akustike që shfaqen në mënyrë të përsëritur në kërkimet mbi të qarën e foshnjave dhe autizmin. Megjithatë, rezultatet nuk janë ende mjaftueshëm të qëndrueshme për të nxjerrë një përfundim të prerë. Në veçanti, ideja se foshnjat autike kanë një frekuencë themelore më të lartë të të qarës nuk mori mbështetje statistikisht të rëndësishme kur rezultatet u bashkuan në meta-analizë. Kjo do të thotë se një e qarë me një ton të caktuar nuk mund të përdoret sot për të përcaktuar nëse një foshnjë është autike.
Megjithatë, kërkimi mbetet interesant sepse tregon se mënyra se si foshnjat qajnë mund të përmbajë informacion rreth zhvillimit të tyre neurologjik. Me studime më të mëdha, metoda më të standardizuara dhe ndjekje afatgjata, shkencëtarët mund të përcaktojnë nëse kombinime të caktuara të karakteristikave të të qarës mund të shërbejnë një ditë si një mjet ndihmës për depistimin e hershëm. Për momentin, përfundimi është i matur: potenciali ekziston, por provat ende nuk mjaftojnë për ta kthyer analizën e të qarës në një metodë të besueshme për zbulimin e autizmit.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
