Të dini të thoni “jo”, të shprehni mendimin tuaj dhe të mbroni atë që ju takon pa u treguar agresivë është një aftësi që mund të mësohet. Ajo njihet si vendosmëri ose asertivitet dhe lidhet ngushtë me njohjen e të drejtave personale dhe respektimin e të tjerëve.
Asertiviteti është një mënyrë komunikimi që i lejon individit të mbrojë të drejtat dhe nevojat e veta në mënyrë të qartë dhe të respektueshme. Kjo do të thotë të jesh në gjendje të shprehësh mendimet, ndjenjat dhe dëshirat e tua pa cenuar dinjitetin apo të drejtat e personit tjetër. Në këtë kuptim, një person asertiv nuk është domosdoshmërisht ai që flet më shumë ose që imponon mendimin e tij. Përkundrazi, është dikush që di të vendosë kufij, të shprehë atë që mendon dhe të mbrojë interesat e veta pa kaluar në agresivitet.
Asertiviteti: një e drejtë që mund të ushtrohet
Të drejtat themelore të asertivitetit lidhen me faktin se çdo individ ka të drejtë të shprehë veten dhe të marrë vendime për jetën e tij. Por kjo e drejtë nuk vlen vetëm për ne. Edhe njerëzit përreth nesh kanë të njëjtat të drejta. Pikërisht për këtë arsye, asertiviteti qëndron diku mes dy ekstremeve: nënshtrimit dhe agresivitetit. Komunikimi asertiv na ndihmon të themi “jo” kur nuk duam të bëjmë diçka, të shprehim një pakënaqësi, të kërkojmë atë që na nevojitet ose të kundërshtojmë një padrejtësi, pa e poshtëruar apo kërcënuar tjetrin. Kjo është një aftësi që mund të mësohet dhe të praktikohet me kalimin e kohës.
E drejta për të mos dhënë shpjegime
Sa herë jemi ndier të detyruar të justifikojmë një vendim, një zgjedhje apo edhe një mendim personal? Në shumë raste, njerëzit ndihen sikur duhet t’u japin të tjerëve shpjegime të hollësishme për vendimet e tyre, edhe kur nuk janë të detyruar ta bëjnë këtë. Asertiviteti përfshin edhe të drejtën për të mos dhënë shpjegime të panevojshme për çdo zgjedhje personale. Kjo nuk do të thotë të refuzosh çdo përgjegjësi apo të mos marrësh parasysh pasojat e veprimeve, por të kuptosh se nuk ke detyrimin të kërkosh vazhdimisht miratimin e të tjerëve. Dëshira për t’i kënaqur të gjithë mund të na bëjë të harrojmë nevojat tona. Në realitet, është e pamundur që të gjithë të pajtohen me zgjedhjet tona dhe të na pëlqejnë në çdo moment. Të pranosh këtë fakt është një pjesë e rëndësishme e zhvillimit të vetëbesimit.
E drejta për të pasur sukses
Suksesi mund të jetë një tjetër fushë ku asertiviteti vihet në provë. Në jetë ekziston konkurrenca dhe jo gjithmonë ajo zhvillohet në mënyrë të drejtë. Ndonjëherë arritjet e një personi mund të ngjallin zili ose pakënaqësi te të tjerët. Ekziston edhe koncepti i “sindromës së Prokrustit”, një term që përdoret për të përshkruar prirjen e disa njerëzve për t’i penguar ose nënvlerësuar ata që dallohen apo arrijnë më shumë se të tjerët. Frika nga kritikat ose nga reagimet negative mund t’i bëjë disa njerëz të minimizojnë sukseset e tyre dhe të shmangin të qenit në qendër të vëmendjes. Por të pranosh suksesin tënd nuk do të thotë të nënvlerësosh të tjerët. Të njohësh punën dhe përpjekjen tënde është pjesë e një marrëdhënieje të shëndetshme me veten.
E drejta për të shijuar jetën
Një tjetër element i rëndësishëm i asertivitetit është e drejta për të shijuar jetën, për t’u argëtuar dhe për të përjetuar kënaqësi pa u ndier fajtor. Njerëzit që kanë kaluar periudha të vështira ose kanë qenë të përqendruar për një kohë të gjatë te puna, përgjegjësitë apo problemet personale mund ta kenë të vështirë t’i lejojnë vetes momente gëzimi. Në disa raste, ekziston edhe frika se mos të tjerët e gjykojnë një person si “të papjekur”, “teatror” ose tepër emocional vetëm sepse shpreh hapur gëzimin. Por të qeshësh, të festosh një arritje, të kalosh kohë me njerëzit që do apo thjesht të bësh diçka që të pëlqen janë pjesë e një jete të ekuilibruar.
Vendosmëria na ndihmon të vendosim kufij
Në jetën e përditshme, mund të përballemi me situata ku mbrojtja e të drejtave tona nuk është e lehtë. Mund të jetë një koleg që kërkon vazhdimisht ndihmë, një mik që nuk respekton kufijtë tanë ose një situatë ku ndihemi të detyruar të pranojmë diçka që nuk e dëshirojmë. Në këto raste, komunikimi asertiv na ndihmon të shprehemi qartë pa qenë agresivë. Të thuash “jo”, të kërkosh respekt, të pranosh suksesin tënd dhe t’i lejosh vetes të shijosh jetën nuk janë shenja egoizmi. Janë pjesë e aftësisë për të njohur vlerën dhe kufijtë personalë. Asertiviteti nuk nënkupton të fitosh çdo debat apo të imponosh vullnetin tënd. Ai nënkupton të jesh në gjendje të shprehësh veten me qartësi dhe respekt, duke pranuar se edhe personi përballë teje ka të njëjtat të drejta.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
