Sa herë jemi përpjekur të fitojmë pëlqimin e dikujt tjetër duke harruar atë që mendojmë, ndiejmë apo dëshirojmë vetë? Sa herë kemi thënë “po” vetëm që të mos zhgënjejmë dikë, kemi heshtur për të shmangur konfliktin ose jemi përpjekur të dukemi ndryshe nga çfarë jemi në të vërtetë? Në shumë raste, dëshira për t’u pranuar nga të tjerët mund të na largojë pikërisht nga ajo që na bën më tërheqës si njerëz: autenticiteti.
Të duash veten nuk do të thotë të besosh se je më i mirë se të tjerët. Në psikologji, kjo ide lidhet më shumë me vetëpranimin dhe vetë-dhembshurinë sesa me një ndjenjë superioriteti. Psikologia Kristin Neff e përkufizon vetë-dhembshurinë si një mënyrë për t’u trajtuar me mirësi edhe në momentet kur gabojmë, dështojmë ose ndihemi të pamjaftueshëm. Sipas kërkimeve të saj, vetë-dhembshuria mund të jetë më e qëndrueshme dhe më pak e varur nga pamja, performanca apo miratimi social sesa vetëvlerësimi i bazuar te krahasimi me të tjerët.
Kjo ka rëndësi edhe për mënyrën se si sillemi me njerëzit. Kur vlera jonë personale varet vazhdimisht nga reagimi i të tjerëve, çdo kritikë mund të duket si refuzim dhe çdo indiferencë si një kërcënim ndaj vetes. Psikologu Mark Leary, përmes teorisë së “sociometrit”, ka argumentuar se vetëvlerësimi lidhet ngushtë me mënyrën se si perceptojmë përkatësinë dhe pranimin shoqëror. Studimet kanë treguar gjithashtu se marrëdhëniet dhe vetëvlerësimi ndikojnë reciprokisht te njëri-tjetri me kalimin e kohës. Prandaj, paradoksalisht, sa më shumë të kemi nevojë që të gjithë të na pëlqejnë, aq më e vështirë mund të bëhet të krijojmë marrëdhënie të qeta. Kur përpiqemi vazhdimisht të marrim miratim, mund të bëhemi tepër të kujdesshëm, të ndryshojmë sjelljen sipas personit që kemi përballë dhe të humbasim kontaktin me atë që jemi. Në të kundërt, një person që e njeh vlerën e vet nuk ka nevojë të fitojë çdo debat, të marrë çdo aprovim apo të justifikojë çdo zgjedhje.
Kjo nuk do të thotë se duhet të bëhemi indiferentë ndaj të tjerëve. Përkundrazi. Richard Ryan dhe Edward Deci, autorët e Teorisë së Vetëpërcaktimit, e konsiderojnë lidhjen me të tjerët një nga nevojat themelore psikologjike, krahas autonomisë dhe kompetencës. Marrëdhëniet më cilësore, sipas kësaj qasjeje, janë ato ku njerëzit mbështesin autonominë dhe mirëqenien e njëri-tjetrit, në vend që të përpiqen të kontrollojnë njëri-tjetrin.
Të duash veten, pra, nuk do të thotë të mos kesh nevojë për askënd. Do të thotë të mos e përdorësh pranimin e të tjerëve si provë të vetme se ke vlerë. Do të thotë të dish të vendosësh kufij pa u ndier fajtor, të pranosh një kritikë pa e përkufizuar veten përmes saj dhe të largohesh nga marrëdhëniet që vazhdimisht të bëjnë të ndihesh i pavlerë.
Në fund, ajo “shija e mirë” që lëmë te njerëzit nuk vjen gjithmonë nga fjalët më të bukura apo nga përpjekja për t’u pëlqyer. Shpesh vjen nga qetësia e një njeriu që nuk ka nevojë të shtiret. Nga dikush që dëgjon pa u nënshtruar, kujdeset pa u harruar dhe jep pa kërkuar vazhdimisht konfirmim në këmbim.
Ndoshta dashuria për veten nuk na bën domosdoshmërish më të pëlqyer nga të gjithë. Por na ndihmon të ndërtojmë marrëdhënie ku nuk kemi nevojë të humbasim veten për t’u ndier të dashur.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
