Pas ëndrrës për një jetë më të mirë fshihen histori vetmie, ankthi dhe boshllëku emocional. Emigracioni nuk ndryshon vetëm jetën e atyre që largohen, por edhe të prindërve, fëmijëve, bashkëshortëve dhe të afërmve që mbeten në Shqipëri.
Emigracioni është një nga përvojat që ka shënjuar thellë shoqërinë shqiptare. Për shumë njerëz, largimi jashtë vendit është parë si mundësia për të siguruar një të ardhme më të mirë, për të gjetur punë, për të studiuar apo për t’u ofruar fëmijëve kushte më të mira jetese. Por, përtej përfitimeve ekonomike dhe mundësive të reja, ekziston edhe një kosto më pak e dukshme: ajo emocionale dhe psikologjike.
Në Ditën Botërore të Shëndetit Mendor, më 10 tetor, emigracioni meriton të shihet edhe përmes kësaj perspektive. Sepse, kur një pjesëtar i familjes largohet, ndryshimi nuk ndodh vetëm në jetën e tij. Ai prek marrëdhëniet, përditshmërinë dhe ekuilibrin emocional të të gjithë familjes.
Për emigrantin, fillimi mund të shoqërohet me entuziazmin e një aventure të re, me shpresën për sukses dhe me dëshirën për të ndërtuar një jetë më të mirë. Por, me kalimin e kohës, rutina zë vendin e risisë, ndërsa largësia nga familja, vështirësitë e integrimit, pengesat gjuhësore, pasiguria ekonomike dhe mungesa e një rrjeti të afërt shoqëror mund ta bëjnë përvojën më të vështirë nga sa ishte imagjinuar.
Kështu, malli për shtëpinë mund të shndërrohet në një ndjenjë më të thellë vetmie. Disa emigrantë përjetojnë ankth, trishtim të vazhdueshëm, vështirësi me gjumin, irritim dhe ndjenjën se nuk i përkasin plotësisht as vendit nga janë larguar, as atij ku kanë zgjedhur të jetojnë. Ndërsa përpiqen të përshtaten me një realitet të ri, mund të përballen edhe me një krizë identiteti, mes zakoneve, vlerave dhe marrëdhënieve që kanë lënë pas dhe jetës që po ndërtojnë.
Psikologjia e njeh këtë vështirësi përmes konceptit të stresit akulturues, që lidhet me tensionin psikologjik të përshtatjes me një mjedis të ri kulturor. Në disa raste, vështirësitë mund të bëhen aq të mëdha sa të ndikojnë seriozisht në shëndetin mendor. Megjithatë, jo çdo emigrant përjeton depresion dhe jo çdo ndjenjë malli përbën një çrregullim psikologjik.
Por emigracioni ka edhe një tjetër anë, që shpesh mbetet jashtë vëmendjes: familjarët që qëndrojnë në Shqipëri.
Për prindërit, largimi i fëmijëve mund të nënkuptojë vite pa përqafime të përditshme, festa të kaluara përmes telefonit dhe shqetësimin e vazhdueshëm për jetën e tyre larg shtëpisë. Për bashkëshortët që mbeten pas, distanca mund të sjellë vetmi, mungesë mbështetjeje dhe vështirësi në përballimin e përgjegjësive familjare. Për fëmijët që rriten larg njërit apo të dy prindërve, mungesa fizike mund të ndikojë në ndjenjën e sigurisë emocionale dhe në marrëdhëniet familjare.
Teknologjia e ka bërë komunikimin më të lehtë, por një telefonatë apo një videomesazh nuk mund ta zëvendësojë plotësisht praninë fizike. Të dish se një njeri i dashur është mirë nuk është e njëjta gjë si ta kesh pranë. Dhe kështu, në shumë familje, malli bëhet pjesë e përditshmërisë, ndërsa ndjenja e mungesës bashkëjeton me krenarinë për arritjet e atij që është larguar.
Kjo kosto emocionale nuk duhet nënvlerësuar. Një studim i publikuar në revistën shkencore International Journal of Epidemiology, me të dhëna nga Shqipëria, shqyrtoi lidhjen mes emigrimit të bashkëshortit apo fëmijëve dhe shëndetit të familjarëve që qëndronin në vend. Studiuesit gjetën një lidhje mes largimit të një familjari të afërt, veçanërisht të bashkëshortit, dhe rrezikut për probleme serioze shëndetësore në rrethana të caktuara, sidomos kur mungonte mbështetja financiare. Autorët theksuan se rezultatet kërkonin konfirmim të mëtejshëm. Studimi nuk mat drejtpërdrejt depresionin, por dëshmon se pasojat e emigracionit mund të shkojnë përtej ndarjes fizike.
Edhe literatura ndërkombëtare evidenton vështirësi psikologjike te familjarët që mbeten pas, përfshirë vetminë, depresionin dhe problemet emocionale, megjithëse ndikimi ndryshon sipas kushteve ekonomike, moshës, marrëdhënieve familjare dhe mbështetjes sociale.
Sa i përket Shqipërisë, nuk duhet të flasim për një numër të saktë të personave që vuajnë nga depresioni për shkak të emigracionit pa pasur studime përfaqësuese që matin drejtpërdrejt këtë fenomen. Por mungesa e një shifre të vetme nuk e bën më pak të rëndësishme çështjen.
Emigracioni nuk është vetëm një histori suksesi, as vetëm një histori humbjeje. Ai mund të sjellë mundësi, pavarësi ekonomike dhe përvoja të reja, por njëkohësisht mund të kërkojë sakrifica të mëdha emocionale. Për këtë arsye, diskutimi për ikjen e trurit dhe të rinjve shqiptarë duhet të përfshijë edhe pyetjen se çfarë ndodh me shëndetin mendor të atyre që largohen dhe të atyre që mbeten.
Sepse pas çdo largimi nuk ka vetëm një valixhe, një biletë avioni dhe një adresë të re. Shpesh ka një familje që mëson të jetojë me mungesën, një prind që pret telefonatën e radhës, një fëmijë që rritet larg përqafimit të nënës apo babait dhe një emigrant që, mes përpjekjes për të ndërtuar të ardhmen, përpiqet të pajtojë jetën e re me gjithçka ka lënë pas.
Në Ditën Botërore të Shëndetit Mendor, këto përvoja meritojnë më shumë vëmendje, më pak paragjykim dhe më shumë mbështetje. Të flasësh për vetminë nuk do të thotë të mohosh suksesin e emigracionit. Do të thotë të pranosh se njeriu mund të ndërtojë një jetë më të mirë diku tjetër dhe, njëkohësisht, të ndiejë dhimbjen e asaj që i mungon.
Sepse largësia matet me kilometra, por pesha e saj emocionale matet me marrëdhëniet, kujtimet dhe mungesat që lë pas.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
