A mund të ndikojë ajo që vendosim në pjatë në mënyrën se si ndihemi? Përgjigjja e shkencës është më komplekse se një “po” ose “jo”, por vitet e fundit vëmendja e psikologëve, studiuesve të shëndetit mendor dhe ekspertëve të ushqyerjes është përqendruar gjithnjë e më shumë te lidhja mes dietës dhe mirëqenies psikologjike.
Frutat dhe perimet janë ndër ushqimet që janë studiuar më shumë në këtë drejtim. Një rishikim sistematik i literaturës, që analizoi 61 studime te të rriturit, gjeti se konsumi më i lartë i frutave dhe perimeve ishte i lidhur në një pjesë të madhe të studimeve me tregues më të mirë të shëndetit mendor, përfshirë mirëqenien, optimizmin, vetëvlerësimin dhe më pak simptoma depresive.
Por çfarë mund të fshihet pas kësaj lidhjeje?
Truri nuk ushqehet vetëm me mendime: Truri është një organ biologjik dhe funksionimi i tij lidhet ngushtë me atë që marrim përmes ushqimit. Frutat dhe perimet sigurojnë vitamina, minerale, fibra dhe një shumëllojshmëri përbërësish bioaktivë që kontribuojnë në funksionimin normal të organizmit.
Pikërisht këtu hyn në lojë ajo që në literaturën bashkëkohore quhet psikiatria ushqimore: ideja se mënyra e të ushqyerit mund të jetë një nga faktorët që ndikojnë në shëndetin e trurit dhe në gjendjen emocionale. Kjo nuk do të thotë se një portokall apo një sallatë mund të zëvendësojë trajtimin psikologjik ose mjekësor. Do të thotë se ushqyerja është pjesë e një tabloje më të gjerë ku përfshihen gjumi, aktiviteti fizik, marrëdhëniet sociale, stresi dhe mënyra se si kujdesemi për veten.
Më shumë perime, më shumë mirëqenie?
Një rishikim sistematik i botuar në The American Journal of Clinical Nutrition analizoi 10 studime me gjithsej më shumë se 33 mijë pjesëmarrës. Autorët gjetën prova se konsumimi i frutave dhe perimeve lidhej me mirëqenie më të lartë psikologjike, ndërsa disa të dhëna sugjeronin se perimet mund të kishin një ndikim veçanërisht interesant në këtë aspekt. Megjithatë, rezultatet për simptomat e depresionit dhe probleme të tjera të shëndetit mendor ishin më të paqëndrueshme.
Kjo është një pikë e rëndësishme: mirëqenia psikologjike dhe trajtimi i një çrregullimi mendor nuk janë e njëjta gjë. Të ndihesh më energjik, më i kënaqur dhe më mirë me veten është një dimension i mirëqenies. Depresioni, ankthi apo një çrregullim tjetër kërkojnë vlerësim dhe, kur është e nevojshme, trajtim profesional.
A mund të ndikojë ushqimi edhe te humori?
Një nga hipotezat që po studiohet lidhet me boshtin zorrë–tru. Mikrobiota e zorrëve ndërvepron me sistemin nervor, sistemin imunitar dhe procese të tjera biologjike që mund të ndikojnë në funksionimin e trurit. Frutat dhe perimet, sidomos për shkak të fibrave dhe përbërësve të ndryshëm bimore, mund të ndikojnë në këtë ekosistem. Por shkenca ende po përpiqet të përcaktojë se sa i fortë është ky mekanizëm dhe në çfarë kushtesh ai përkthehet në ndryshime të matshme të humorit.
Pra, nuk është e saktë të thuhet: “Hani fruta dhe do të jeni të lumtur.”
Më e saktë do të ishte: “Një ushqyerje e pasur me fruta dhe perime mund të jetë një nga zakonet që mbështesin mirëqenien psikologjike.”
Ngjyrat në pjatë dhe kujdesi ndaj vetes
Ekziston edhe një aspekt psikologjik më pak biologjik, por po aq interesant. Kur një person fillon të kujdeset për ushqimin e tij, ai mund të krijojë një rutinë më të strukturuar dhe një ndjenjë më të madhe kontrolli mbi jetën e përditshme. Përgatitja e një vakti, zgjedhja e ushqimeve të freskëta dhe ngrënia me vetëdije mund të shndërrohen në forma të vogla të kujdesit ndaj vetes. Në psikologji, sjellje të tilla kanë rëndësi sepse ndryshimet e qëndrueshme shpesh nuk ndërtohen përmes vendimeve të mëdha, por përmes zakoneve të vogla që përsëriten çdo ditë. Madje, kërkimet mbi faktorët psikologjikë që ndikojnë në konsumimin e frutave dhe perimeve tregojnë se zakoni, motivimi, qëllimet dhe bindja se je i aftë ta ndryshosh sjelljen janë ndër faktorët më të rëndësishëm.
Dhe cilat fruta e perime?
Nuk ka një “frut të lumturisë” dhe as një perime magjike. Megjithatë, disa kërkime kanë vënë në vëmendje fruta dhe perime të ndryshme, përfshirë frutat e pyllit, agrumet dhe perimet me gjethe jeshile. Një rishikim i literaturës ka gjetur lidhje të këtyre grupeve me disa tregues të mirëqenies psikologjike. Edhe kivi është studiuar në mënyrë specifike për potencialin e tij në mirëqenien psikologjike, veçanërisht për shkak të përmbajtjes së vitaminës C, megjithëse evidenca nuk është ende e mjaftueshme për ta konsideruar një ndërhyrje terapeutike.
Një lidhje që duhet parë me kujdes
Një studim i publikuar në vitin 2026, që përfshiu 13 studime kohorte dhe më shumë se 385 mijë pjesëmarrës, raportoi se personat me konsum më të lartë të frutave dhe perimeve kishin një rrezik më të ulët për zhvillimin e depresionit. Autorët vlerësuan një lidhje të konsiderueshme mes konsumit të lartë dhe rrezikut më të ulët, por theksuan se të dhënat ishin kryesisht vëzhguese dhe nuk mund të provojnë se frutat dhe perimet janë shkaku i drejtpërdrejtë i këtij ndryshimi.
Kjo është thelbësore. Njerëzit që hanë më shëndetshëm mund të kenë edhe zakone të tjera më të shëndetshme: mund të flenë më mirë, të ushtrohen më shumë, të pinë më pak alkool, të kenë kushte më të mira ekonomike ose të kujdesen më shumë për shëndetin. Të gjithë këta faktorë mund të ndikojnë në mirëqenien psikologjike.
Lumturia nuk vjen vetëm nga pjata
Në fund, ndoshta mesazhi më i vlefshëm nuk është se frutat dhe perimet na bëjnë të lumtur, por se mënyra se si ushqehemi është pjesë e marrëdhënies që kemi me veten. Një pjatë me fruta dhe perime nuk e zgjidh vetvetiu stresin, ankthin apo depresionin. Por një dietë e ekuilibruar, gjumi i mjaftueshëm, aktiviteti fizik, marrëdhëniet e shëndetshme, koha për veten dhe kërkimi i ndihmës profesionale kur është e nevojshme, mund të ndërtojnë së bashku një bazë më të mirë për mirëqenien. Prandaj, herën tjetër që të vendosni një mollë, një portokall, disa manaferra, një sallatë apo perime të freskëta në pjatë, mund ta shihni edhe si një zgjedhje për shëndetin e trurit dhe mirëqenien tuaj. Jo një ilaç për lumturinë, por një zakon i vogël në drejtim të një jete më të shëndetshme.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
