Një ditë po sodisja portretet e grave të shekujve të kaluar. Jo fotografi të retushuara. Jo fytyra të kaluara nëpër filtra. Jo imazhe të krijuara për t’u pëlqyer sa më shumë syve. Thjesht, portrete. Gra që jetonin në kohë të tjera, nën një qiell tjetër, me shqetësime të tjera.
Më kujtohen edhe fotografitë e vjetra. Ato bardhezi që ruheshin me kujdes në albume familjare, mes letrave dhe kujtimeve të çmuara. Aparati fotografik nuk ishte gjithmonë pranë njeriut. Ai dilte vetëm në çaste të veçanta. Një martesë. Një lindje. Një festë familjare. Një takim që duhej ruajtur nga harresa. Njerëzit nuk fotografoheshin për të provuar se ishin të lumtur. Fotografoheshin sepse donin të mbanin gjallë një kujtim. Dhe ndoshta për këtë arsye, kur i shoh ato fytyra sot, shoh më pak përpjekje për të qenë perfekte dhe më shumë dëshirë për të qenë të vërteta.
Kur fotografia pushoi së qeni kujtim dhe filloi të bëhej provë e ekzistencës sonë?
Dikur, një fotografi ruante një çast që nuk do të kthehej më. Ajo ishte një mënyrë për t’i thënë kohës: “Mos ik kaq shpejt.” Një fytyrë. Një familje. Një ditë dasme. Një fëmijë që rritej. Fotografia nuk kërkonte të bindte askënd. Ajo thjesht ruante një copëz jete. Sot, shpesh ndodh e kundërta. Nuk fotografojmë vetëm për të kujtuar. Fotografojmë për të treguar se ishim aty. Se e jetuam atë çast. Se e prekëm atë lumturi. Se ekzistojmë. Dhe ndonjëherë pyes veten: A po jetojmë për kujtimin që do të mbetet,
apo për imazhin që do të shfaqet? Dhe ndoshta pikërisht për këtë arsye, qoftë në fotografitë e zverdhura nga koha apo në portretet e shekujve të kaluar, vazhdoja të ndalesha në soditje.
Te Botticelli, gruaja ishte frymë hyjnore.
Te Titian, sensualitet dhe dinjitet.
Te Rubens, forcë dhe jetë.
Te Vermeer, heshtje dhe dritë.
Po artisti i sotëm?
Ai jeton në një botë ku peneli është zëvendësuar shpesh nga kamera, ekrani dhe algoritmi. Gruaja vazhdon të jetë muzë, por tashmë ajo gjendet përballë një pasqyre të re, një pasqyrë që jo vetëm e sodit, por edhe e mat, e krahason dhe e transformon. Dhe ndërsa vështroja këtë udhëtim të bukurisë nëpër shekuj, një pyetje filloi të trokiste ngadalë brenda meje:
Çfarë ka ndryshuar në mënyrën se si e shohim bukurinë? A evoluon vërtet bukuria me kohën? Dhe nëse po, përse?
Për një çast mendova se përgjigjja ishte e thjeshtë. Por historia më tregoi të kundërtën. Në fillim të shekullit të kaluar, gruaja ideale kishte një siluetë që sot do të dukej e vjetruar. Më pas erdhën vitet që adhuruan hollësinë. Pastaj vitet që kremtuan format. Pastaj vitet që kërkuan trupin atletik. Më vonë erdhën ekranet, filtrat, rrjetet sociale dhe mundësia për të ndryshuar pothuajse çdo detaj të paraqitjes sonë. Çdo epokë solli një ideal të ri. Çdo epokë i tha gruas: “Bukuria është kjo.” Dhe pas disa dekadash i tha: “Jo. Bukuria është diçka tjetër.”
Sa më shumë e vështroja këtë udhëtim, aq më shumë më lindte një dyshim. Ndoshta bukuria nuk ka ndryshuar aq sa kemi ndryshuar ne.
Çdo brez projekton mbi gruan ëndrrat, frikërat dhe idealet e veta. Herë e dëshiron të brishtë. Herë të fuqishme. Herë të rrumbullakët. Herë të hollë. Herë natyrale. Herë të transformuar. Dhe gruaja, mes gjithë këtyre pritshmërive, përpiqet të gjejë veten. Pas një ndërhyrjeje estetike mund të fshihet dëshira për vetëbesim. Pas një ndryshimi mund të fshihet një plagë e vjetër. Pas një përpjekjeje për t’u dukur më bukur mund të fshihet nevoja për t’u ndier e pranuar. Këto janë histori njerëzore.
Por pyetja mbetet. Kur fillon kufiri mes dëshirës për t’u kujdesur për veten dhe nevojës për të ndryshuar vazhdimisht veten? Kur trupi pushon së qeni shtëpi dhe bëhet projekt? Kur pasqyra pushon së treguari atë që jemi dhe fillon të na tregojë vetëm atë që na mungon? Dhe ndoshta kjo nuk është më vetëm historia e gruas. Edhe burri i kohës sonë jeton përballë pasqyrave të reja. Edhe ai krahasohet. Edhe ai matet me ideale që ndryshojnë nga një brez në tjetrin. Frika se mos nuk jemi mjaftueshëm. Frika se mos nuk përputhemi me atë që koha kërkon prej nesh. Ndoshta kjo nuk është vetëm historia e bukurisë. Është historia e njeriut që përpiqet të gjejë vlerën e vet përtej pasqyrës. Ndoshta kjo është pyetja e vërtetë e kohës sonë. Jo nëse bukuria e dikurshme ishte më e bukur se bukuria moderne. Por nëse, mes gjithë standardeve që ndryshojnë nga një epokë në tjetrën, kemi harruar diçka që artistët e mëdhenj e kuptonin instinktivisht: Se gruaja nuk është vetëm një trup për t’u admiruar. Ajo është një prani për t’u soditur. Dhe ndoshta bukuria më e rrallë nuk është ajo që na bën të dukemi ndryshe. Por ajo që na lejon të jetojmë në paqe me atë që jemi.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
