Ankthi nuk është vetëm një shqetësim i të rriturve. Edhe fëmijët dhe adoleshentët mund të përballen me frikë, pasiguri dhe simptoma ankthi, shpesh pa ditur t’i emërtojnë ato. Për këtë arsye, biseda e hapur me fëmijët rreth shëndetit mendor mund t’i ndihmojë të kuptojnë emocionet e tyre, të tregojnë empati ndaj të tjerëve dhe të kërkojnë ndihmë kur kanë nevojë.
Prindërit shpesh mendojnë se disa tema janë tepër të vështira për t’u diskutuar me fëmijët. Shëndeti mendor është një prej tyre. Ekziston frika se një bisedë rreth ankthit mund t’i shqetësojë ose t’i trembë. Megjithatë, heshtja nuk është gjithmonë zgjidhja më e mirë.
Fëmijët përballen çdo ditë me situata që mund të shkaktojnë stres: shkolla, marrëdhëniet me bashkëmoshatarët, ndryshimet familjare, presioni për të performuar apo frika nga gjërat e panjohura. Nëse informacioni përshtatet sipas moshës së tyre, nuk është kurrë herët për t’u mësuar se çfarë është ankthi dhe si mund të përballohet.
Pse është e rëndësishme të flasim për ankthin?
Ankthi mund të ndikojë në mënyrë të konsiderueshme në jetën e përditshme. Ai mund të ndryshojë humorin, sjelljen dhe mënyrën se si një person përballet me aktivitetet e zakonshme. Nëse një pjesëtar i familjes, si prindi, vëllai, motra apo gjyshi, po përjeton ankth, është e rëndësishme që fëmija të kuptojë se çfarë po ndodh. Kjo e ndihmon të mos e interpretojë gabimisht sjelljen e personit dhe të kuptojë se ndryshimet në humor apo sjellje nuk janë domosdoshmërisht të lidhura me të. Por biseda ka një rëndësi edhe më të madhe kur vetë fëmija mund të jetë duke përjetuar ankth.
Një fëmijë mund të mendojë se frika e vazhdueshme, shqetësimi apo ndjenja e parehatisë janë pjesë normale e jetës. Nëse nuk di t’i identifikojë këto shenja, mund të mos flasë me askënd dhe të mos kërkojë ndihmë. Në raste të tjera, fëmija mund të mendojë se është vetë përgjegjës për atë që po përjeton, duke besuar se është “i dobët”, “i paaftë” ose “ndryshe”. Këto mendime mund të ndikojnë negativisht në vetëvlerësimin e tij. Prandaj, një nga mesazhet më të rëndësishme që prindërit mund t’u përcjellin është: të përjetosh ankth nuk do të thotë se ka diçka që nuk shkon me ty.
1.Shpjegojini se ankthi nuk është faj i personit
Fëmijët duhet të kuptojnë se problemet e shëndetit mendor nuk janë një zgjedhje dhe nuk janë rezultat i mungesës së vullnetit. Ashtu si nuk e fajësojmë një person që ka temperaturë apo një këmbë të dëmtuar, nuk ka arsye të fajësojmë dikë që përjeton ankth. Ky është një mesazh veçanërisht i rëndësishëm për fëmijët, pasi ata mund të kenë tendencën ta interpretojnë vështirësinë si një dështim personal. Në vend të “Duhet të mos kesh frikë”, një prind mund të thotë: “E kuptoj që kjo situatë të frikëson. Le të shohim së bashku çfarë mund të bëjmë.”
2.Shpjegojini se ankthi nuk duket njësoj te të gjithë
Ankthi nuk ka vetëm një formë. Disa njerëz mund të kenë frikë të madhe nga situata të caktuara, të tjerë mund të përjetojnë ankth social, sulme paniku ose shqetësim të vazhdueshëm. Kjo do të thotë se dy persona që përjetojnë ankth mund të duken krejtësisht ndryshe. Njëri mund të bëhet i heshtur dhe të tërhiqet, ndërsa tjetri mund të bëhet nervoz, i irrituar ose të kërkojë vazhdimisht siguri nga të tjerët. Duke e kuptuar këtë, fëmijët mësojnë të mos gjykojnë bashkëmoshatarët e tyre dhe të tregojnë më shumë mirëkuptim.
3.Mësojini të njohin shenjat e ankthit
Një bisedë e dobishme duhet t’i ndihmojë fëmijët të kuptojnë se ankthi mund të shfaqet në trup, në mendime dhe në sjellje. Shenjat fizike mund të përfshijnë rrahje të shpejta të zemrës, vështirësi në frymëmarrje, djersitje, tension në trup apo dhimbje stomaku. Shenjat mendore mund të përfshijnë shqetësime të vazhdueshme, mendime të padëshiruara, frikë nga ajo që mund të ndodhë ose vështirësi për ta larguar mendjen nga një problem. Shenjat në sjellje mund të shfaqen përmes shmangies së situatave të caktuara, refuzimit për të shkuar në shkollë, tërheqjes nga aktivitetet apo nevojës së vazhdueshme për të kontrolluar një situatë. Fëmija që mëson t’i njohë këto shenja mund të kuptojë më lehtë se çfarë po i ndodh dhe të kërkojë ndihmë në kohë.
4.Tregojini se ankthi mund të trajtohet
Një nga mesazhet më të rëndësishme është se përjetimi i ankthit nuk do të thotë se një person do të ndihet kështu përgjithmonë. Ka profesionistë të shëndetit mendor që mund të ndihmojnë fëmijët dhe të rinjtë të kuptojnë ankthin, të përballojnë frikërat dhe të zhvillojnë mënyra më të shëndetshme për t’u përballur me vështirësitë. Në varësi të situatës, trajtimi mund të përfshijë psikoterapi dhe, në raste të caktuara, edhe trajtim me medikamente të rekomanduara nga profesionistë të kualifikuar. Prandaj, kërkimi i ndihmës nuk duhet paraqitur si shenjë dobësie. Përkundrazi, fëmija duhet të mësojë se të flasësh për atë që po përjeton është një hap drejt përmirësimit.
5.Flisni edhe për mënyrat e parandalimit dhe menaxhimit të stresit
Biseda rreth ankthit mund të jetë gjithashtu një mundësi për t’u mësuar fëmijëve zakone që ndihmojnë në menaxhimin e stresit. Aktiviteti fizik, gjumi i mjaftueshëm, rutina e qëndrueshme, koha e kaluar me familjen dhe miqtë dhe ushtrimet e frymëmarrjes mund të jenë pjesë e një stili më të shëndetshëm jetese. Për fëmijët më të rritur dhe adoleshentët mund të prezantohen edhe praktika të tilla si meditimi ose teknikat e relaksimit. Megjithatë, këto zakone nuk duhet të paraqiten si zëvendësim i ndihmës profesionale kur ankthi është i fortë ose ndikon në mënyrë të konsiderueshme në jetën e përditshme.
Biseda duhet të jetë e hapur dhe pa gjykime
Ndoshta gjëja më e rëndësishme nuk është të gjeni fjalët perfekte, por të krijoni një hapësirë ku fëmija të ndihet i sigurt për të folur. Prindi nuk ka nevojë të ketë menjëherë një përgjigje për çdo shqetësim. Shpesh, mjafton të dëgjojë, të mos minimizojë atë që fëmija ndien dhe t’i tregojë se nuk është vetëm. Në vend të pyetjes “Pse ke kaq frikë?”, mund të jetë më ndihmuese të pyesim: “Çfarë të shqetëson më shumë?” ose “Si po të bën të ndihesh kjo situatë?”. Kjo mënyrë komunikimi i mëson fëmijës se emocionet e tij kanë rëndësi dhe se mund të flasë për to pa pasur frikë nga gjykimi.
Në fund, të flasësh me fëmijët për ankthin nuk do të thotë t’i frikësosh ata. Do të thotë t’u japësh një gjuhë për të përshkruar atë që ndiejnë. Një fëmijë që di të njohë ankthin, di edhe të kërkojë ndihmë. Dhe një fëmijë që mëson të kuptojë emocionet e veta, ka më shumë mundësi të tregojë empati edhe ndaj emocioneve të të tjerëve.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
