Kur zëri i qytetarëve ngrihet për të kërkuar ndryshim, pas tij qëndrojnë shpesh muaj apo vite pakënaqësie, zhgënjimi dhe shpresash të parealizuara. Protesta bëhet një mënyrë për të shprehur atë që nuk mund të mbahet më në heshtje, për të kërkuar drejtësi dhe për t’u bërë të dukshëm përballë institucioneve. Por, në çastet kur emocionet përshkallëzohen dhe zemërimi rrezikon të kthehet në dhunë, lind nevoja për të reflektuar: si mund të mbrojmë të drejtën për të kundërshtuar pa cenuar të drejtat e të tjerëve? Si mund ta ruajmë forcën e një kauze, pa lejuar që mënyra e shprehjes së saj të errësojë mesazhin që ajo kërkon të përcjellë?
Zemërimi si shtysë për ndryshim – Nga këndvështrimi psikologjik, zemërimi nuk është domosdoshmërisht një emocion negativ. Ai mund të jetë reagim ndaj padrejtësisë dhe një shtysë për veprim qytetar. Problemi lind kur emocioni zëvendëson arsyetimin dhe reagimi impulsiv merr përparësi ndaj qëllimit. Psikologu social Stephen Reicher, përmes studimeve mbi identitetin social dhe sjelljen kolektive, argumenton se turma nuk është automatikisht irracionale. Sjellja e saj ndikohet nga normat, vlerat dhe ndjenja e përkatësisë. Kjo do të thotë se një grup mund të krijojë solidaritet dhe guxim qytetar, por edhe të ushtrojë presion mbi individin për t’iu përshtatur veprimeve të të tjerëve. Prandaj, të jesh pjesë e një proteste nuk do të thotë të heqësh dorë nga përgjegjësia personale. Përkundrazi, pikërisht në momentet e tensionit bëhet më e rëndësishme aftësia për të menduar dhe për të zgjedhur me vetëdije.
Protesta paqësore nuk është dobësi – E drejta për të protestuar është një formë themelore e shprehjes qytetare. Ajo u jep njerëzve mundësinë të kundërshtojnë vendimet, të kërkojnë llogaridhënie dhe të artikulojnë nevoja që ndihen të shpërfillura. Megjithatë, dhuna mund ta zhvendosë vëmendjen nga kërkesat te përplasjet, dëmet dhe pasojat e tyre. Kur kjo ndodh, mesazhi fillestar rrezikon të humbasë në zhurmën e konfliktit.
Një protestë e përgjegjshme nuk është domosdoshmërisht e heshtur apo e butë. Ajo mund të jetë e vendosur, kritike dhe këmbëngulëse, pa e bërë dhunën mjet të shprehjes. Marshimet, grevat, peticionet, debatet publike dhe organizimi qytetar janë mënyra për ta kthyer pakënaqësinë në kërkesa konkrete.
Përgjegjësia është e përbashkët – Protestuesit kanë përgjegjësi për veprimet e tyre, ndërsa institucionet kanë detyrimin të respektojnë të drejtën e tubimit paqësor, të mbrojnë qytetarët dhe të reagojnë në përputhje me ligjin. Në rastin e protestave studentore, është e rëndësishme të dëgjohen kërkesat që lidhen me arsimin, mundësitë e punësimit dhe të ardhmen e të rinjve, pa justifikuar aktet e dhunshme dhe pa i identifikuar të gjithë protestuesit me veprimet e disa individëve. Të kuptosh arsyet e zemërimit nuk do të thotë të justifikosh çdo mënyrë të shprehjes së tij. Do të thotë të kërkosh zgjidhje që trajtojnë problemin, në vend që ta thellojnë konfliktin.
Revolta që ndërton, jo që shkatërron – Një shoqëri demokratike ka nevojë për qytetarë që guxojnë të kundërshtojnë, por edhe për hapësira ku kundërshtimi mund të dëgjohet dhe të marrë përgjigje. Kur zemërimi shndërrohet në kërkesa të qarta, organizim dhe dialog, ai mund të bëhet një forcë për ndryshim. Në fund, pyetja nuk është nëse kemi të drejtë të revoltohemi, por si ta shprehim revoltën pa cenuar të drejtat dhe sigurinë e të tjerëve.
Protesta nuk e humbet forcën kur refuzon dhunën. Ajo e ruan më mirë mesazhin kur zemërimi shndërrohet në përgjegjësi dhe pakënaqësia në përpjekje konkrete për ndryshim.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
